Uzbek Scholar Journal provides the opportunity to the authors to publish their original research articles in Multidisciplinary field. Uzbek Scholar Journal is an open access peer reviewed monthly journal. The journal is refereed and follows the ethics and practices of ethical open access publishing. All the manuscripts received for publication passes through extensive double blind peer review process. The journal covers the multidisciplinary areas of Engineering, Technology, Management, Sciences and Humanities. Authors can submit their original manuscripts for peer review. Frequency of Publication: Monthly Acceptance Notification: 30 Days Languages Accepted: Karakalpak, Uzbek, Russian and English ISSN: 2181-0869 Journal DOI: https://doi.org/10.31251 IFSIJ JIF 2024: 7.125 SJIF 2024: 6.59
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNI SURAT BILAN ISHLASHGA O‘RGATISHNING NAZARIY ASOSLARI
Maktabgacha ta’lim tizimi jamiyat taraqqiyotining eng muhim bosqichlaridan biri hisoblanadi. Chunki aynan ushbu davrda bolaning shaxs sifatida shakllanishi, uning bilish faoliyati, nutqi, tafakkuri, tasavvuri va estetik didi rivojlanadi. Maktabgacha yosh davri inson hayotidagi eng sezgir va intensiv rivojlanish davri bo‘lib, bu davrda berilgan ta’lim va tarbiya bolaning keyingi hayotiga, o‘quv faoliyatiga va ijtimoiy moslashuviga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli maktabgacha ta’lim tizimida qo‘llaniladigan metodlar va vositalar ilmiy asoslangan, samarali va bolalarning yosh xususiyatlariga mos bo‘lishi zarur.
Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
BO‘LAJAK TARBIYACHILARNI KASBIY TAYYORLASHNING NAZARIY ASOSLARI
Bugungi globallashuv jarayonida ta’lim tizimini tubdan modernizatsiya qilish, uni xalqaro talablar darajasiga olib chiqish va raqobatbardosh kadrlar tayyorlash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida qaralmoqda. Ayniqsa, maktabgacha ta’lim tizimi inson kapitalini shakllantirishning boshlang‘ich bosqichi sifatida muhim ahamiyat kasb etadi. Chunki aynan shu davrda bolaning shaxsiyati, dunyoqarashi, ijtimoiy va kommunikativ ko‘nikmalari shakllanadi. Shu sababli maktabgacha ta’lim tashkilotlarida faoliyat yurituvchi tarbiyachilarning kasbiy tayyorgarligi yuqori darajada bo‘lishi talab etiladi.
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA DIQQATNI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI
Diqqat inson psixikasining muhim tarkibiy qismlaridan biri bo‘lib, u bilish jarayonlarining samarali kechishini ta’minlaydi. Psixologik nuqtai nazardan diqqat — bu shaxsning ongini muayyan ob’ektga yo‘naltirish va unda jamlash jarayonidir. Ya’ni inson bir vaqtning o‘zida juda ko‘p ta’sirlarni qabul qilishi mumkin, biroq diqqat aynan muhim bo‘lgan axborotni ajratib olish, unga e’tibor qaratish va uni chuqurroq idrok etishga xizmat qiladi.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA BANK KARTALARI FIRIBGARLIGINING ZAMONAVIY HOLATI VA ANTIFROD TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida bank kartalari bilan bog‘liq firibgarlikning zamonaviy holati rasmiy statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilingan. Firibgarlikning asosiy turlari va ularning O‘zbekistondagi tarqalishi o‘rganilib, ijtimoiy muhandislikning ustuvor xususiyati empirik jihatdan asoslangan. Muallif tomonidan bank kartasi firibgarligi xavfini baholashning ko‘p qatlamli (gibrid) modeli va antifrod tizimini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
bank kartasi firibgarligi, antifrod tizimi, phishing, ijtimoiy muhandislik, SIM-swap, mashinali o‘rganish, xulq-atvor tahlili, gibrid model.
MOLIYAVIY KIBERJINOYATLAR TUSHUNCHASI VA ULARGA QARSHI KURASHNING XALQARO-HUQUQIY HAMDA MILLIY QONUNCHILIK ASOSLARI
Mazkur maqolada moliyaviy kiberjinoyat tushunchasining huquqiy mohiyati, uning konstitutiv belgilari va tasnifi tahlil qilingan. Moliyaviy kiberjinoyatlarga qarshi kurashning xalqaro-huquqiy asoslari, jumladan Budapesht konvensiyasi va 2024-yilgi BMT Kiberjinoyatchilikka qarshi konvensiyasi, hamda O‘zbekiston Respublikasining qonunchilik bazasi o‘rganilgan. Muallif tomonidan amaldagi qonunchilikdagi huquqiy bo‘shliqlar aniqlanib, ularni bartaraf etishga qaratilgan takliflar ilgari surilgan.
moliyaviy kiberjinoyat, bank kartasi firibgarligi, kiberxavfsizlik, Budapesht konvensiyasi, BMT konvensiyasi, jinoyat-huquqiy kvalifikatsiya, huquqiy bo‘shliq.
IJRO HOKIMIYATI TIZIMIDA VAZIRLIKLARNING O'RNI VA KONSTITUTSIYAVIY VAKOLATLARI
Mazkur maqolada O'zbekiston Respublikasi ijro etuvchi hokimiyati tizimida vazirliklarning konstitutsiyaviy o'rni hamda ularning huquqiy maqomi tarkibida vakolatlar yig'indisining nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilingan. Yangi tahrirdagi Konstitutsiya (2023-yil) normalari va PF-269-son (2022) ma'muriy islohotlari kontekstida vazirliklar tushunchasi, ularning Vazirlar Mahkamasi tarkibidagi o'rni, konstitutsiyaviy va qonuniy vakolatlari, javobgarligi hamda huquqiy tartibga solishni takomillashtirish istiqbollari qiyosiy-huquqiy va tarixiy-huquqiy usullar yordamida o'rganilgan. Xorijiy davlatlar (Germaniya, Frantsiya, Buyuk Britaniya) tajribasi qiyosiy tahlil qilinib, milliy huquqiy tizim uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijasi sifatida "Vazirliklar to'g'risida"gi maxsus qonunni qabul qilish, vakolatlarning takrorlanishini bartaraf etish va KPI tizimini joriy etish bo'yicha asoslangan takliflar ilgari surilgan.
vazirlik, ijro etuvchi hokimiyat, konstitutsiyaviy vakolat, Vazirlar Mahkamasi, davlat boshqaruvi, ma'muriy islohot, hokimiyatlar bo'linishi, davlat siyosati.
O‘ZBEKISTONDA INTELLEKTUAL MULK: ISLOHOTLAR SARI
Ushbu maqolada O‘zbekistonda so‘nggi yillarda intellektual mulk sohasida amalga oshirilgan tizimli islohotlar tahlil etiladi. Raqamlashtirish, huquqiy himoyani kuchaytirish va xalqaro hamkorlik yo'nalishlarida erishilgan yutuqlar miqdoriy ko'rsatkichlar asosida yoritiladi. Maqolada soha rivojlanishining asosiy tendensiyalari va kelajakdagi imkoniyatlar ham ko'rib chiqiladi.
intellektual mulk, patent, tovar belgisi, raqamlashtirish, kontrafakt mahsulot, huquqiy himoya, innovatsiya.
EKSTRADITSIYA ORQALI TRANSMILLIY JINOYATCHILIKKA QARSHI KURASHNING SAMARADORLIGI
Ushbu maqolada ekstraditsiya instituti transmilliy jinoyatchilikka qarshi kurashda tutgan o‘rni va uning samaradorligi tahlil qilinadi. Maqolada ekstraditsiya mexanizmining huquqiy asoslari, xalqaro shartnomalar tizimi, amaliyotdagi muammolar va ularning yechim yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, ekstraditsiya orqali transmilliy jinoyatchilikning oldini olishda xalqaro hamkorlikning ahamiyati baholanadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, ikki va ko‘p tomonlama shartnomalar asosida amalga oshirilayotgan ekstraditsiya jarayonlari transmilliy jinoyatchilikka qarshi kurashda muhim vosita bo‘lib xizmat qilmoqda, ammo mavjud huquqiy to‘siqlar uning samaradorligini cheklab qo‘ymoqda.
ekstraditsiya, transmilliy jinoyatchilik, xalqaro huquq, jinoiy hamkorlik, huquqiy yordam shartnomalari, jinoiy ta’qib, suveren immuniteti.
NORMATIV-HUQUQIY HUJJATLAR USTIDAN SUDGA MUROJAAT QILISHNING PROTSESSUAL MUAMMOLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi ma’muriy sud tizimida normativ-huquqiy hujjatlar ustidan sud nazoratiga oid tizimiy huquqiy bO‘shliqlar batafsil tahlil qilinadi. Ma’muriy sud ishlarini yuritish to‘g‘risidagi kodeksning (MSIYuK) 27-moddasi hamda 178–183-moddalari mohiyati va amaliy tatbiqi qiyosiy-huquqiy usulda o‘rganiladi. Individual akt va normativ akt o‘rtasidagi chegara noaniqligidan kelib chiqadigan muammolar aniqlanadi. Germaniya va Rossiya Federatsiyasi tajribalari aniq normativ asoslar ko‘rsatilgan holda qiyosiy tahlil qilinadi. Amaliy muammolar real huquqiy vaziyatlar orqali namoyish etiladi. Xulosada mavjud qonunchilikni takomillashtirish bo‘yicha aniq takliflar ishlab chiqildi.
ma’muriy sud, normativ-huquqiy hujjat, idoraviy akt, individual akt, normativ nazorat, sudning taalluqliligi, fuqaro huquqlari, Konstitutsiyaviy kafolat.
INSON HUQUQLARINI HIMOYA QILISHNING ZAMONAVIY MEXANIZMLARI (O‘ZBEKISTON VA YEVROPA TAJRIBASI)
Ushbu maqolada inson huquqlarini ta’minlashda zamonaviy yondashuvlar, ularning huquqiy asoslari, amaliyotda qo‘llanilishi, mavjud muammolar hamda ularni bartaraf etish yo‘llari Yevropa Ittifoqi va O‘zbekiston Respublikasi tajribasi misolida huquqiy tahlil asosida o‘rganiladi. Xalqaro standartlar asosida shakllangan qadriyatlar, institutsional mexanizmlar, raqamli texnologiyalarning inson huquqlarini ta’minlashdagi o‘rni va bu boradagi islohotlar qiyosiy tahlil qilinib, fikr va mulohazalar bayon etiladi.
inson huquqlari, ombdusman, Yevropa Ittifoqi, O‘zbekiston, sud, raqamli huquq, sun’iy intellekt, migratsiya.
ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА ДЛЯ ВЫЯВЛЕНИЯ ЮРИДИЧЕСКИХ ПРОБЕЛОВ В ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВЕ
в условиях усложнения нормативно-правовых документов традиционные методы юридического анализа демонстрируют свою ограниченность в своевременном выявлении и систематизации пробелов в праве. Данная статья посвящено исследованию потенциала технологий искусственного интеллекта для преобразование данного направления юридической техники. Результаты исследования выявляют значительные проблемы внедрения искусственного интеллекта в сферу юриспруденции на примере Республики Узбекистан, включая финансовые проблемы, отсутствие специализированных нормативно-правовых актов, и недостаточную эффективность правоприменения. Исследование демонстрирует, что внедрения искусственного интеллекта в правоприменительную практику имеет с экономической, юридической, социальной точки зрения большой потенциал к развитию.
искусственный интеллект в праве, юридические пробелы, обработка естественного языка (NLP), машинное обучение, сетевой анализ правовых актов, правовая информатика, цифровая юриспруденция.
RAQOBATNI RIVOJLANTIRISHDA DAVLAT ARALASHUVINING HUQUQIY VA IQTISODIY CHEGARALARI: O‘ZBEKISTON TAJRIBASI VA STRATEGIK ISLOHOTLAR
Ushbu maqolada bozor iqtisodiyoti sharoitida raqobat muhitini shakllantirishda davlatning roli va uning aralashuv chegaralari O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligi misolida ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda mamlakatimizda antimonopoliya huquqining shakllanish bosqichlari, ma’muriy resurslardan foydalanish, davlat ishtirokidagi korxonalarning bozorga salbiy ta’siri kabi tizimli muammolarning kelib chiqish sabablari batafsil yoritilgan. Shuningdek, xalqaro "Sariq sahifalar" (Yellow Pages Rule) va "Raqobat neytralligi" prinsiplarini milliy qonunchilikka implementatsiya qilish hamda sohaga doir yangi normativ-huquqiy hujjatlarni joriy etish masalalari huquqiy jihatdan asoslab berilgan.
raqobat huquqi, davlat aralashuvi, Sariq sahifalar tamoyili, tabiiy monopoliya, raqobat neytralligi, ex-ante nazorat, ma’muriy to‘siqlar, O‘zbekiston qonunchiligi.
РАЗВИТИЕ МОЛОДЕЖНОГО КАДРОВОГО ПОТЕНЦИАЛА В УСЛОВИЯХ РАЗВИТИЯ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА В СФЕРЕ ЮРИСПРУДЕНЦИИ
На фоне масштабных реформ и стремительной цифровизации госсектора юридическое сообщество Узбекистана столкнулось с вызовом, который еще пару лет назад казался сюжетом научной фантастики. Искусственный интеллект (ИИ) из абстрактной технологии превратился в повседневный инструмент правоприменения. Национальные платформы и умные ассистенты интегрально меняют правила игры.
МАҲАЛЛА ТИЗИМИДА БОЛА МАНФААТЛАРИНИ ҲИМОЯ ҚИЛИШ ВА ХАВФСИЗ МУҲИТНИ ТАЪМИНЛАШНИНГ ОИЛА-ҲУҚУҚИЙ МЕХАНИЗМЛАРИ
Мазкур мақолада маҳалла тизимида бола манфаатларини ҳимоя қилишнинг оила-ҳуқуқий механизмлари, шунингдек маҳаллаларда хавфсиз муҳитни шакллантириш ва жиноятчиликнинг барвақт профилактикасини таъминлаш масалалари таҳлил қилинган. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Республика маҳаллаларида хавфсиз муҳитни яратиш йўналишида яхлит манзилли ишлаш тизимини жорий этишга қаратилган қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарори ҳамда “2026 йилда республика маҳаллаларида жиноятчиликнинг барвақт профилактикаси самарадорлигини янада ошириш бўйича ташкилий чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ-2-сон қарори асосида маҳалла институтининг болалар ҳуқуқларини таъминлашдаги ўрни ёритилган. Мақолада Конституция, Оила кодекси ва “Бола ҳуқуқларининг кафолатлари тўғрисида”ги Қонун нормалари асосида боланинг оилада яшаш, тарбияланиш, таълим олиш ва ҳуқуқий ҳимояга эга бўлиш ҳуқуқлари таҳлил қилинган. Шунингдек, маҳалла фуқаролар йиғини, профилактика инспекторлари, хотин-қизлар фаоллари ва ёшлар етакчиларининг ижтимоий хавфли аҳволдаги оилалар билан манзилли ишлашдаги вазифалари ёритилган. Тадқиқот давомида болалар назоратсизлиги, оилавий низолар, оилавий зўравонлик ва вояга етмаганлар ўртасида ҳуқуқбузарликларнинг олдини олишда профилактик механизмларни кучайтириш зарурлиги асослаб берилган. Шу билан бирга, маҳалла тизимида бола ҳуқуқларини ҳимоя қилиш самарадорлигини ошириш бўйича амалий таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилган.
маҳалла, бола ҳуқуқлари, оила ҳуқуқи, профилактика, хавфсиз муҳит, вояга етмаганлар, жиноятчилик профилактикаси, оилавий муносабатлар, бола манфаатлари, ҳуқуқий ҳимоя.
СУНЪИЙ ИНТЕЛЛЕКТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИНИ КАССАЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИ СУД ЮРИТИШИГА ТАТБИҚ ЭТИШ: АЛГОРИТМИК ШАФФОФЛИК, ИМКОНИЯТ ВА ХАВФЛАРНИНГ ЖИНОЯТ-ПРОЦЕССУАЛ ҲУҚУҚИЙ БАҲОСИ
Мақолада жиноят ишларини кассация тартибида кўришда сунъий интеллект (СИ) технологияларини татбиқ этишнинг процессуал-ҳуқуқий механизмлари, стратегик имкониятлари ва потенциал юридик таҳдидлари комплекс тарзда таҳлил қилинади. «Рақамли ёрдамчи» (AI-Assistant), «математик холислик», «алгоритмик шаффофлик», «рақамли верификация» ва «технологик детерминизм» тушунчалари жиноят процессуал ҳуқуқ доктринасига илмий муомалага биринчи марта киритилади. Суд мажлиси баённомасини Speech-to-Text технологияси ва электрон рақамли имзо (ЭРИ) тизими ёрдамида шакллантиришнинг ҳуқуқий механизми ЖПКнинг амалдаги 426–427-моддалари контекстида танқидий таҳлил қилинади. «Predictive Justice» (прогнозлаштирувчи одил судлов) механизмининг кассация инстанциясида ҳуқуқий аниқлик (legal certainty) тамойилини кафолатлашдаги роли ва «қора қути» (black box) эффектига қарши «алгоритмик шаффофлик» доктринасининг ҳуқуқий мазмуни баҳоланади.
сунъий интеллект, «рақамли ёрдамчи» (AI-Assistant), алгоритмик нохолислик, Speech-to-Text, электрон рақамли имзо (ЭРИ), «black box» эффекти, predictive justice, блокчейн верификацияси, «Human-in-the-loop», процессуал «математик холислик», алгоритмик аудит, технологик детерминизм.
ТАДБИРКОРЛИК ФАОЛИЯТИ ЭРКИНЛИГИНИНГ ЗАМОНАВИЙ ТАЛҚИНИ ВА УНИНГ ҲУҚУҚИЙ КАФОЛАТЛАРИ
Мазкур мақолада тадбиркорлик фаолияти эркинлигининг замонавий ҳуқуқий моҳияти, унинг конституциявий асослари ҳамда фуқаролик-ҳуқуқий кафолатлари илмий жиҳатдан таҳлил қилинган. Шунингдек, тадбиркорлик эркинлигининг шартнома эркинлиги, хусусий мулк дахлсизлиги ва суд ҳимояси институтлари билан ўзаро боғлиқлиги ёритилган. Мақолада миллий қонунчилик, суд амалиёти ва хорижий ҳуқуқий доктрина асосида тадбиркорлик субъектлари ҳуқуқларини таъминлаш масалалари тадқиқ этилган. Хусусан, давлат органларининг тадбиркорлик фаолиятига аралашув чегараси, ҳуқуқий аниқлик, мулкдор ҳуқуқларининг устуворлиги ҳамда тадбиркор фойдасига талқин қилиш принципининг аҳамияти таҳлил қилинган. Шу билан бирга, тадбиркорлик субъектлари ҳуқуқларини суд орқали ҳимоя қилиш механизмини такомиллаштириш ва рақамли иқтисодиёт шароитида ҳуқуқий кафолатларни кучайтириш бўйича таклифлар ишлаб чиқилган.
тадбиркорлик эркинлиги, хусусий мулк, шартнома эркинлиги, ҳуқуқий кафолат, суд ҳимояси, фуқаролик ҳуқуқи, тадбиркорлик ҳуқуқи, ҳуқуқий аниқлик, иқтисодий фаолият, рақамли иқтисодиёт.
ВОЗМОЖНОСТИ ПРИМЕНЕНИЯ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА В СУДОПРОИЗВОДСТВЕ
Статья посвящена анализу правовых и институциональных возможностей применения искусственного интеллекта в судопроизводстве Республики Узбекистан. Обосновывается, что после принятия Стратегии развития технологий искусственного интеллекта до 2030 года, Указа Президента N УП-140 о внедрении ИИ в деятельность судов и Закона № ЗРУ-1115 от 21.01.2026 года узбекское право перешло от общей цифровизации правосудия к нормативной модели контролируемого судебного ИИ. Центральный тезис исследования состоит в том, что ИИ способен повысить доступность, скорость и предсказуемость судебной защиты, но не может подменять судебное усмотрение, мотивировку и ответственность судьи.
искусственный интеллект, судопроизводство, цифровой суд, судебная власть, Узбекистан, алгоритмическая прозрачность, персональные данные.
TRIGONOMETRIK KO’RINISHDAGI INTEGRALLARNI INTEGRALLASH USULLARI
Ushbu maqolada trigonometrik ko‘rinishdagi integrallarni integrallash usullari tadqiq qilingan.Trigonometrik funksiyalarni o‘z ichiga olgan murakkab ifodalarni yechishda universal trigonometrik o‘rinlashtirish, darajani pasaytirish va ko‘paytmani yig‘indiga keltirish kabi metodlarning samaradorligi tahlil etilgan. Maqolada keltirilgan uslubiy tavsiyalar va amaliy misollar oliy matematika kursida murakkab integrallarni hisoblash jarayonini soddalashtirishga xizmat qiladi.
Trigonometrik integrallar, darajani pasaytirish, o‘zgaruvchini almashtirish, ratsional funksiyalar, integrallash algoritmlari.
AN INTELLIGENT CAREER ORIENTATION PLATFORM FOR SECONDARY SCHOOL STUDENTS
Persistent misalignment between secondary education outcomes and labor market requirements constitutes a structural challenge across transitional economies, with Uzbekistan exhibiting a youth qualification mismatch rate of approximately 41%. This paper proposes and theoretically justifies an Intelligent Career Orientation Platform (ICOP) — a web-based system for secondary school students that integrates Holland RIASEC-based psychometric profiling, machine learning career pathway recommendations supported by Explainable AI (XAI), real-time occupational demand analytics, and gamified engagement mechanisms. Drawing on comparative analysis of operational career guidance systems in Finland, South Korea, Singapore, and the United States, the study establishes an evidence base for each architectural decision and situates the platform within Uzbekistan's emerging EdTech policy landscape. The paper further outlines a mixed-methods pilot evaluation protocol and addresses key ethical requirements including data protection and algorithmic fairness.
Career guidance system; explainable AI; labor market analytics; EdTech; secondary education; Uzbekistan; gamification; psychometric assessment.
Sayfikhujaev Botirkhuja Farkhodkhuja o‘g‘li
HAYVONLARGA NISBATAN SHAFQATSIZ MUNOSABATDA BO‘LISH UCHUN JINOIY JAVOBGARLIKNI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI
Hozirgi kunda ekologik muammolar, xususan, hayvonot va o‘simlik dunyosiga zarar yetkazish bilan bog‘liq sodir etilayotgan jinoyatlarni oldini olish dolzarb masalalardan biri ekanini inobatga oladigan bo‘lsak, ushbu sohada barqarorlikka erishish maqsadida mazkur turdagi jinoyatlar uchun jinoiy javobgarlik aks etgan mavjud qonunchiligimizni kuchaytirish muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada hayvonlarga nisbatan shafqatsiz munosabatda bo‘lish jinoyati uchun javobgarlik masalalari tahlil qilinadi hamda mazkur ijtimoiy xavfli qilmish uchun javobgarlikni takomillashtirish bo‘yicha asoslangan taklif va tavsiyalar ayrim xorijiy mamlakatlar qonunchiligi qiyosiy tahlil qilingan holda beriladi.
Ekologik jinoyat, jinoiy javobgarlik, hayvonlarga nisbatan shafqatsiz munosabat, qiynash, azob berish, g‘arazli va past niyatlar, sadistik usullar, og‘irlashtiruvchi holatlar.
СОҒЛИҚНИ САҚЛАШ СОҲАСИДА КОРРУПЦИЯ ЖИНОЯТЧИЛИГИНИ ПАСАЙТИРИШ, НАЗОРАТ ҚИЛИШ ВА ОЛДИНИ ОЛИШ ЧОРАЛАРИ
Мақолада муаллиф коррупциявий қилмиш тушунчасига турлича ёндашувларни таҳлил қилади, “коррупциявий қилмиш” ва “ҳуқуқбузарлик” тушунчалари белгиларини, бундан ташқари, коррупция жиноятлари шакллари, кўринишлари ҳақида сўз боради. Бундан ташқари, мақолада коррупцияга қарши курашга оид айрим халқаро ҳуқуқий стандартларнинг талаблари тавсифланган. Мамлакатимизда соғлиқни сақлаш соҳасида коррупцияга қарши курашиш учун тизимли чоралар кўриш юзасидан қонунчиликка киритилаётган ўзгаришлар хусусида фикр юритилиб, тегишли хулоса ва тавсиялар берилган.
коррупция, коррупциявий ҳуқуқбузарлик, жиноят, профилактика, халқаро стандартлар, юридик шахслар.
TINCHLIK DAVRIDA SODIR ETILGAN EKOTSID UCHUN JAVOBGARLIK MASALASI
Maqolada tinchlik davrida sodir etilgan ekotsid uchun jinoiy javobgarlik masalasi xalqaro huquq va milliy qonunchilik nuqtai nazaridan tahlil qilinadi. Muallif Rim statutidagi normalarning urush va tinchlik davri uchun assimetrik tabiati, postsovet davlatlarida ekotsidning kriminalizatsiyasi tajribasi va O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligi konteksti bilan bog‘liq polemika yuritadi. Orol fojiasi konseptual misol sifatida tahlilga tortilgan. Xulosa o‘rnida muallif O‘zbekiston Jinoyat kodeksiga ekotsid moddasini kiritish bo‘yicha taklif beradi.
ekotsid, ekologik xavfsizlik, atrof-muhit huquqi, jinoiy javobgarlik, tinchlik davri, Rim statuti, Orol dengizi, postsovet huquq tizimi, sog‘lom atrof-muhitga bo‘lgan huquq.
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA INTELLEKTUAL MULKNI HIMOYA QILISHNING HUQUQIY VA TEXNIK MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida intellektual mulkni himoya qilishning huquqiy va texnik mexanizmlari tahlil qilingan. Yevropa Ittifoqi va AQSh tajribasi asosida O‘zbekiston qonunchiligidagi bo‘shliqlar aniqlangan, sun’iy intellekt yaratgan asarlar, blokcheyn, raqamli huquqlarni boshqarish (DRM) va onlayn-platformalar javobgarligi masalalari ko‘rib chiqilgan. O‘zbekiston Respublikasining intellektual mulk sohasidagi qonunchiligini takomillashtirish bo‘yicha aniq takliflar ishlab chiqilgan.
intellektual mulk, raqamli iqtisodiyot, mualliflik huquqi, sun’iy intellekt, blokcheyn, DRM, onlayn-platforma, DSM Direktivasi, DMCA
BOTANIKA FANINI O‘QITISHDA TALABALARNING MANTIQIY AMALLARINI (TAHLIL, SINTEZ, TAQQOSLASH) SHAKLLANTIRISHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada botanika fanini o‘qitish jarayonida talabalarda mantiqiy amallar, xususan tahlil, sintez va taqqoslashni shakllantirishning o‘ziga xos xususiyatlari yoritiladi. Tadqiqot maqsadi botanika mazmuni, laboratoriya va dala kuzatuvlari, hamda vizual materiallar bilan ishlash orqali mantiqiy operatsiyalarni rivojlantirishga xizmat qiluvchi didaktik shartlar va metodik yechimlarni asoslashdan iborat. Metodologiya sifatida pedagogik kontent tahlili, taqqoslash-tahliliy yondashuv, dars dizaynini modellashtirish, diagnostik topshiriqlarni konstruksiyalash va o‘quv natijalarini mezonlar bo‘yicha baholash qo‘llanildi. Ilmiy yangilik botanika obyektlarining morfologik va anatomik belgilari, taksonomik ajratish mezonlari hamda ekologik moslanishlar asosida mantiqiy amallarni bosqichma-bosqich rivojlantiruvchi integrativ metodik modelni taklif etishda namoyon bo‘ladi. Natijalar botanika kursi mantiqiy fikrlashni tabiiy ravishda talab qiladigan fan sifatida ta’lim vazifalarini optimallashtirish imkonini ko‘rsatadi.
Botanika didaktikasi; mantiqiy amallar; tahlil; sintez; taqqoslash; laboratoriya va dala kuzatuvlari; taksonomik fikrlash
O ‘ZBEKISTON DON SANOATIDA RISKLARNI BOSHQARISH VA UNING STRATEGIYASINI RIVOJLANTIRISH
Bug‘doy O‘zbekiston oziq-ovqat xavfsizligining strategik mahsuloti hisoblanadi. FAO ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yil g‘alla hosili o‘rtachadan yuqori darajada – 8,9 million tonna deb baholangan, jumladan 7,3 million tonna bug‘doy va taxminan 900 ming tonna makka [1]. Shunga qaramay, mamlakat yillik talabning qariyb 22% ini Qozog‘istondan import qilishda davom etmoqda [2]. Ushbu maqolada O‘zbekiston bug‘doychilik sanoatida uchraydigan asosiy risklar – iqlim o‘zgarishi va qurg‘oqchilik, suv tanqisligi, tuproq sho‘rlanishi, narx beqarorligi va davlat-bozor o‘zgarishlari, importga bog‘liqlik, agrotexnik va biotik xavflar – tizimli tahlil qilinadi. ISO 31000 va COSO ERM standardari asosida sektor uchun uch bosqichli risk-boshqaruv strategiyasi taklif etiladi. Tahlil natijalari Scopus ma’lumotlar bazasida indekslangan resurslarga, FAO GIEWS, Jahon banki, USDA FAS hamda O‘zbekiston Statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga tayanadi.
bug‘doy, oziq-ovqat xavfsizligi, agrar risk, qurg‘oqchilik, tuproq sho‘rlanishi, ISO 31000, COSO ERM, O‘zbekiston, klaster, bug’doy importi.
ИЖТИМОИЙ ДАВЛАТ КОНЦЕПЦИЯСИ ВА КАМБАҒАЛЛИКНИ ҚИСҚАРТИРИШНИНГ ҲУҚУҚИЙ МЕХАНИЗМЛАРИ
Мазкур мақолада ижтимоий давлат концепциясининг назарий-ҳуқуқий моҳияти, унинг конституциявий-ҳуқуқий асослари ҳамда камбағалликни қисқартиришдаги аҳамияти таҳлил қилинади. Ижтимоий давлат инсоннинг муносиб ҳаёт кечириши, ижтимоий адолатни таъминлаш, тенг имкониятлар яратиш ва аҳолининг эҳтиёжманд қатламларини қўллаб-қувватлашга қаратилган давлатчилик модели сифатида кўриб чиқилади. Мақолада камбағалликни қисқартиришнинг ҳуқуқий механизмлари, жумладан, ижтимоий таъминот, манзилли ижтимоий ёрдам, меҳнатга лаёқатли аҳолини бандликка жалб этиш, даромадларни адолатли қайта тақсимлаш ва фуқаролик жамияти институтлари иштирокини кучайтириш масалалари ёритилади. Шунингдек, ижтимоий давлатни шакллантиришда давлат, жамият ва шахс ўртасидаги ўзаро масъулият, ижтимоий ҳамкорлик ва ҳуқуқий кафолатларнинг ўрни асослаб берилади.
ижтимоий давлат, камбағалликни қисқартириш, ижтимоий адолат, муносиб ҳаёт, ижтимоий ҳимоя, фуқаролик жамияти, ижтимоий таъминот, ҳуқуқий механизмлар, манзилли ёрдам, тенг имкониятлар.
STABLECOINLARNING FUQAROLIK-HUQUQIY TUSHUNCHASI VA HUQUQIY TABIATI
Ushbu tadqiqotda raqamli iqtisodiyot sharoitida stablecoinlarning rivojlanishi, ularning global moliyaviy tizimdagi o‘rni hamda fuqarolik-huquqiy munosabatlarga ta’siri tahlil qilinadi. Stablecoinlar qiymati barqaror aktivlarga bog‘langan raqamli vosita sifatida nafaqat kriptoaktivlar bozorining muhim qismi, balki zamonaviy to‘lov va hisob-kitob tizimining innovatsion elementi sifatida shakllanayotgani asoslab beriladi. Tadqiqotda stablecoinlarning jadal o‘sishi, ularning xalqaro to‘lovlar tizimidagi ahamiyati, shuningdek, ular bilan bog‘liq huquqiy muammolar, jumladan, mulkiy huquqlarni himoya qilish, shartnoma erkinligi va moliyaviy risklarni tartibga solish masalalari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasida moliyaviy texnologiyalarni rivojlantirish siyosati, xususan stablecoinlardan to‘lov vositasi sifatida foydalanishni sinovdan o‘tkazish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar tahlil qilinadi. Tadqiqot natijasida raqamli aktivlarni huquqiy jihatdan tartibga solish zarurati, fuqarolik huquqi institutlarini modernizatsiya qilish hamda stablecoinlar uchun samarali huquqiy mexanizmlarni ishlab chiqish dolzarb vazifa ekanligi asoslab beriladi.
Kriptovalyuta, raqamli aktiv, stablecoin, blokchain, virtual mulk
АЙБГА ИҚРОРЛИК ТЎҒРИСИДА КЕЛИШУВ ТУЗИШНИНГ ПРОЦЕССУАЛ ТАРТИБИ
Мазкур мақолада Ўзбекистон Республикасида 2021 йил 1 апрелдан расмий жорий этилган айбга иқрорлик тўғрисидаги келишув институтининг процессуал тартиби илмий-назарий жиҳатдан таҳлил қилинган. Тадқиқотда ушбу институтнинг асосий субъектлари — прокурор, гумон қилинувчи, айбланувчи, ҳимоячи ва суднинг ҳуқуқий мавқейи, тузилиш босқичлари, қонунчилик шартлари ва амалий муаммолари батафсил ёритилган. АҚШ, Буюк Британия, Германия, Россия ва Қозоғистон тажрибаси билан қиёсий таҳлил ўтказилган. Ўзбекистонда мазкур механизмнинг қўлланиш даражаси жиноятларнинг атиги 0,10 фоизини ташкил этиши аниқланган, бу кўрсаткич хорижий давлатлар билан солиштирганда ниҳоятда паст эканлигини кўрсатади. Мавжуд норматив ва амалиётдаги камчиликларни бартараф этиш мақсадида Жиноят-процессуал кодексининг тегишли моддаларига ўзгартириш киритиш таклиф этилган.
айбга иқрорлик тўғрисидаги келишув, жиноят-процессуал кодекс, гумон қилинувчи, айбланувчи, прокурор, ҳимоячи, жабрланувчи, судя, суд назорати, plea bargaining, процессуал тартиб, жиноят иши.
МАЪМУРИЙ ПРЕЮДИЦИЯ ИНСТИТУТИ ИЖТИМОИЙ ХАВФИ КАТТА БЎЛМАГАН ҚИЛМИШЛАРНИ ДЕКРИМИНАЛИЗАЦИЯ ҚИЛИШ ВОСИТАСИ СИФАТИДА
Мақолада маъмурий преюдиция институтининг ҳуқуқий табиати ҳамда унинг ижтимоий хавфи катта бўлмаган қилмишларни декриминализация қилиш ва жиноят-ҳуқуқий тартибга солишни оптималлаштиришдаги ўрни таҳлил қилинади. Муаллиф маъмурий преюдициянинг тушунчаси, белгилари ва шаклларини очиб беради, шунингдек унинг Ўзбекистон Республикаси жиноят қонунчилигидаги мавжуд нормаларини тергов амалиёти нуқтаи назаридан баҳолайди. Россия Федерацияси, Беларусь Республикаси ва Қозоғистон Республикаси қонунчилигидаги преюдиция институтининг ўзига хос жиҳатлари қиёсий-ҳуқуқий усул асосида ўрганилган. Мазкур институтнинг амалий қўлланилишидаги муаммолар очиб берилган ва уни янада самарали татбиқ этиш бўйича аниқ таклифлар ишлаб чиқилган.
маъмурий преюдиция, декриминализация, ижтимоий хавф, жиноят ҳуқуқи, такрорийлик, маъмурий жавобгарлик, жиноят сиёсати, тергов амалиёти, маъмурий жазо, «ultima ratio» тамойили.
KONTINENTAL HUQUQ TIZIMI DAVLATLARIDA MUTANOSIBLIK PRINSIPINING QO‘LLANISHI (GERMANIYA VA FRANSIYA MISOLIDA)
Mazkur maqolada kontinental huquq tizimining ikki yetakchi vakili — Germaniya va Fransiya — misolida mutanosiblik prinsipining konstitutsiyaviy-huquqiy asoslari, qo‘llanish metodologiyasi va sud amaliyotidagi o‘rni qiyosiy-huquqiy jihatdan tahlil etilgan. Germaniyaning induktiv, empirik to‘rt bosqichli yondashuvi (Verhältnismäßigkeit) va Fransiyaning deduktiv “Légicentrisme” an’anasiga asoslangan “Erreur manifeste” hamda “Bilan-coût-avantages” doktrinlari o‘zaro taqqoslangan. Yevropa integratsiyasi jarayonida ikki tizimning konvergensiyasi kuzatilgan va O‘zbekiston huquq tizimi uchun amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
mutanosiblik prinsipi, kontinental huquq, Germaniya, Fransiya, to‘rt bosqichli test, konvergensiya.