Uzbek Scholar Journal provides the opportunity to the authors to publish their original research articles in Multidisciplinary field. Uzbek Scholar Journal is an open access peer reviewed monthly journal. The journal is refereed and follows the ethics and practices of ethical open access publishing. All the manuscripts received for publication passes through extensive double blind peer review process. The journal covers the multidisciplinary areas of Engineering, Technology, Management, Sciences and Humanities. Authors can submit their original manuscripts for peer review. Frequency of Publication: Monthly Acceptance Notification: 30 Days Languages Accepted: Karakalpak, Uzbek, Russian and English ISSN: 2181-0869 Journal DOI: https://doi.org/10.31251 IFSIJ JIF 2024: 7.125 SJIF 2024: 6.59
BOTANIKA FANINI O‘QITISHDA TALABALARNING MANTIQIY AMALLARINI (TAHLIL, SINTEZ, TAQQOSLASH) SHAKLLANTIRISHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada botanika fanini o‘qitish jarayonida talabalarda mantiqiy amallar, xususan tahlil, sintez va taqqoslashni shakllantirishning o‘ziga xos xususiyatlari yoritiladi. Tadqiqot maqsadi botanika mazmuni, laboratoriya va dala kuzatuvlari, hamda vizual materiallar bilan ishlash orqali mantiqiy operatsiyalarni rivojlantirishga xizmat qiluvchi didaktik shartlar va metodik yechimlarni asoslashdan iborat. Metodologiya sifatida pedagogik kontent tahlili, taqqoslash-tahliliy yondashuv, dars dizaynini modellashtirish, diagnostik topshiriqlarni konstruksiyalash va o‘quv natijalarini mezonlar bo‘yicha baholash qo‘llanildi. Ilmiy yangilik botanika obyektlarining morfologik va anatomik belgilari, taksonomik ajratish mezonlari hamda ekologik moslanishlar asosida mantiqiy amallarni bosqichma-bosqich rivojlantiruvchi integrativ metodik modelni taklif etishda namoyon bo‘ladi. Natijalar botanika kursi mantiqiy fikrlashni tabiiy ravishda talab qiladigan fan sifatida ta’lim vazifalarini optimallashtirish imkonini ko‘rsatadi.
Botanika didaktikasi; mantiqiy amallar; tahlil; sintez; taqqoslash; laboratoriya va dala kuzatuvlari; taksonomik fikrlash
Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
O ‘ZBEKISTON DON SANOATIDA RISKLARNI BOSHQARISH VA UNING STRATEGIYASINI RIVOJLANTIRISH
Bug‘doy O‘zbekiston oziq-ovqat xavfsizligining strategik mahsuloti hisoblanadi. FAO ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yil g‘alla hosili o‘rtachadan yuqori darajada – 8,9 million tonna deb baholangan, jumladan 7,3 million tonna bug‘doy va taxminan 900 ming tonna makka [1]. Shunga qaramay, mamlakat yillik talabning qariyb 22% ini Qozog‘istondan import qilishda davom etmoqda [2]. Ushbu maqolada O‘zbekiston bug‘doychilik sanoatida uchraydigan asosiy risklar – iqlim o‘zgarishi va qurg‘oqchilik, suv tanqisligi, tuproq sho‘rlanishi, narx beqarorligi va davlat-bozor o‘zgarishlari, importga bog‘liqlik, agrotexnik va biotik xavflar – tizimli tahlil qilinadi. ISO 31000 va COSO ERM standardari asosida sektor uchun uch bosqichli risk-boshqaruv strategiyasi taklif etiladi. Tahlil natijalari Scopus ma’lumotlar bazasida indekslangan resurslarga, FAO GIEWS, Jahon banki, USDA FAS hamda O‘zbekiston Statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga tayanadi.
bug‘doy, oziq-ovqat xavfsizligi, agrar risk, qurg‘oqchilik, tuproq sho‘rlanishi, ISO 31000, COSO ERM, O‘zbekiston, klaster, bug’doy importi.
ИЖТИМОИЙ ДАВЛАТ КОНЦЕПЦИЯСИ ВА КАМБАҒАЛЛИКНИ ҚИСҚАРТИРИШНИНГ ҲУҚУҚИЙ МЕХАНИЗМЛАРИ
Мазкур мақолада ижтимоий давлат концепциясининг назарий-ҳуқуқий моҳияти, унинг конституциявий-ҳуқуқий асослари ҳамда камбағалликни қисқартиришдаги аҳамияти таҳлил қилинади. Ижтимоий давлат инсоннинг муносиб ҳаёт кечириши, ижтимоий адолатни таъминлаш, тенг имкониятлар яратиш ва аҳолининг эҳтиёжманд қатламларини қўллаб-қувватлашга қаратилган давлатчилик модели сифатида кўриб чиқилади. Мақолада камбағалликни қисқартиришнинг ҳуқуқий механизмлари, жумладан, ижтимоий таъминот, манзилли ижтимоий ёрдам, меҳнатга лаёқатли аҳолини бандликка жалб этиш, даромадларни адолатли қайта тақсимлаш ва фуқаролик жамияти институтлари иштирокини кучайтириш масалалари ёритилади. Шунингдек, ижтимоий давлатни шакллантиришда давлат, жамият ва шахс ўртасидаги ўзаро масъулият, ижтимоий ҳамкорлик ва ҳуқуқий кафолатларнинг ўрни асослаб берилади.
ижтимоий давлат, камбағалликни қисқартириш, ижтимоий адолат, муносиб ҳаёт, ижтимоий ҳимоя, фуқаролик жамияти, ижтимоий таъминот, ҳуқуқий механизмлар, манзилли ёрдам, тенг имкониятлар.
STABLECOINLARNING FUQAROLIK-HUQUQIY TUSHUNCHASI VA HUQUQIY TABIATI
Ushbu tadqiqotda raqamli iqtisodiyot sharoitida stablecoinlarning rivojlanishi, ularning global moliyaviy tizimdagi o‘rni hamda fuqarolik-huquqiy munosabatlarga ta’siri tahlil qilinadi. Stablecoinlar qiymati barqaror aktivlarga bog‘langan raqamli vosita sifatida nafaqat kriptoaktivlar bozorining muhim qismi, balki zamonaviy to‘lov va hisob-kitob tizimining innovatsion elementi sifatida shakllanayotgani asoslab beriladi. Tadqiqotda stablecoinlarning jadal o‘sishi, ularning xalqaro to‘lovlar tizimidagi ahamiyati, shuningdek, ular bilan bog‘liq huquqiy muammolar, jumladan, mulkiy huquqlarni himoya qilish, shartnoma erkinligi va moliyaviy risklarni tartibga solish masalalari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasida moliyaviy texnologiyalarni rivojlantirish siyosati, xususan stablecoinlardan to‘lov vositasi sifatida foydalanishni sinovdan o‘tkazish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar tahlil qilinadi. Tadqiqot natijasida raqamli aktivlarni huquqiy jihatdan tartibga solish zarurati, fuqarolik huquqi institutlarini modernizatsiya qilish hamda stablecoinlar uchun samarali huquqiy mexanizmlarni ishlab chiqish dolzarb vazifa ekanligi asoslab beriladi.
Kriptovalyuta, raqamli aktiv, stablecoin, blokchain, virtual mulk
АЙБГА ИҚРОРЛИК ТЎҒРИСИДА КЕЛИШУВ ТУЗИШНИНГ ПРОЦЕССУАЛ ТАРТИБИ
Мазкур мақолада Ўзбекистон Республикасида 2021 йил 1 апрелдан расмий жорий этилган айбга иқрорлик тўғрисидаги келишув институтининг процессуал тартиби илмий-назарий жиҳатдан таҳлил қилинган. Тадқиқотда ушбу институтнинг асосий субъектлари — прокурор, гумон қилинувчи, айбланувчи, ҳимоячи ва суднинг ҳуқуқий мавқейи, тузилиш босқичлари, қонунчилик шартлари ва амалий муаммолари батафсил ёритилган. АҚШ, Буюк Британия, Германия, Россия ва Қозоғистон тажрибаси билан қиёсий таҳлил ўтказилган. Ўзбекистонда мазкур механизмнинг қўлланиш даражаси жиноятларнинг атиги 0,10 фоизини ташкил этиши аниқланган, бу кўрсаткич хорижий давлатлар билан солиштирганда ниҳоятда паст эканлигини кўрсатади. Мавжуд норматив ва амалиётдаги камчиликларни бартараф этиш мақсадида Жиноят-процессуал кодексининг тегишли моддаларига ўзгартириш киритиш таклиф этилган.
айбга иқрорлик тўғрисидаги келишув, жиноят-процессуал кодекс, гумон қилинувчи, айбланувчи, прокурор, ҳимоячи, жабрланувчи, судя, суд назорати, plea bargaining, процессуал тартиб, жиноят иши.
МАЪМУРИЙ ПРЕЮДИЦИЯ ИНСТИТУТИ ИЖТИМОИЙ ХАВФИ КАТТА БЎЛМАГАН ҚИЛМИШЛАРНИ ДЕКРИМИНАЛИЗАЦИЯ ҚИЛИШ ВОСИТАСИ СИФАТИДА
Мақолада маъмурий преюдиция институтининг ҳуқуқий табиати ҳамда унинг ижтимоий хавфи катта бўлмаган қилмишларни декриминализация қилиш ва жиноят-ҳуқуқий тартибга солишни оптималлаштиришдаги ўрни таҳлил қилинади. Муаллиф маъмурий преюдициянинг тушунчаси, белгилари ва шаклларини очиб беради, шунингдек унинг Ўзбекистон Республикаси жиноят қонунчилигидаги мавжуд нормаларини тергов амалиёти нуқтаи назаридан баҳолайди. Россия Федерацияси, Беларусь Республикаси ва Қозоғистон Республикаси қонунчилигидаги преюдиция институтининг ўзига хос жиҳатлари қиёсий-ҳуқуқий усул асосида ўрганилган. Мазкур институтнинг амалий қўлланилишидаги муаммолар очиб берилган ва уни янада самарали татбиқ этиш бўйича аниқ таклифлар ишлаб чиқилган.
маъмурий преюдиция, декриминализация, ижтимоий хавф, жиноят ҳуқуқи, такрорийлик, маъмурий жавобгарлик, жиноят сиёсати, тергов амалиёти, маъмурий жазо, «ultima ratio» тамойили.
KONTINENTAL HUQUQ TIZIMI DAVLATLARIDA MUTANOSIBLIK PRINSIPINING QO‘LLANISHI (GERMANIYA VA FRANSIYA MISOLIDA)
Mazkur maqolada kontinental huquq tizimining ikki yetakchi vakili — Germaniya va Fransiya — misolida mutanosiblik prinsipining konstitutsiyaviy-huquqiy asoslari, qo‘llanish metodologiyasi va sud amaliyotidagi o‘rni qiyosiy-huquqiy jihatdan tahlil etilgan. Germaniyaning induktiv, empirik to‘rt bosqichli yondashuvi (Verhältnismäßigkeit) va Fransiyaning deduktiv “Légicentrisme” an’anasiga asoslangan “Erreur manifeste” hamda “Bilan-coût-avantages” doktrinlari o‘zaro taqqoslangan. Yevropa integratsiyasi jarayonida ikki tizimning konvergensiyasi kuzatilgan va O‘zbekiston huquq tizimi uchun amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
mutanosiblik prinsipi, kontinental huquq, Germaniya, Fransiya, to‘rt bosqichli test, konvergensiya.
SUD HUJJATLARI IJRO ETISH BOSQICHIDA MEDIATSIYANI QO'LLASH: MILLIY VA XORIJIY TAJRIBA
tomonlar o‘rtasidagi nizoni mustaqil vositachi yordamida murosaviy yo‘l bilan hal etish mexanizmi. Bu tushuncha o‘zida ko‘p narsani mujassamlashtiradi: erkinlik, muloqot, o‘zaro hurmat va eng muhimi — natijaga erishish irodasi. Lekin mediatsiya faqat nizoning dastlabki bosqichida qo‘llanilishi lozim, degan tasavvur hanuz keng tarqalgan. Aslida esa, hatto sud hukmi chiqarilgan va ijro jarayoni boshlangan taqdirda ham mediatsiyadan foydalanish nafaqat mumkin, balki ko‘plab hollarda maqsadga muvofiqdir.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ПРОКУРОРСКОГО НАДЗОРА ЗА ИСПОЛНЕНИЕМ ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВА О ЗАЩИТЕ ЖЕНЩИН И ДЕТЕЙ ОТ НАСИЛИЯ
В рамках данной статьи освещаются теоретико-правовые и прикладные вопросы совершенствования прокурорского надзора за исполнением законодательства Республики Узбекистан о защите женщин и детей от насилия в условиях модернизации национальной правовой системы, анализируются институциональные ограничения действующей модели надзора, фрагментация межведомственной ответственности, латентность семейного насилия, недостаточная аналитичность статистических данных и преобладание реактивных форм вмешательства. Предпринята попытка рассмотреть перспективы перехода к риск-ориентированной модели прокурорской деятельности и сделать вывод о необходимости концептуального переосмысления прокурорского надзора как механизма управления социальными рисками насилия и обеспечения гуманитарной безопасности личности.
прокурорский надзор, защита женщин, защита детей, прокуратура, правоприменение, профилактика правонарушений, виктимизация, гуманитарная безопасность, цифровизация, риск-ориентированный подход.
IMPROVING THE ORGANIZATION OF REVISIONAL REVIEW OF JUDICIAL DECISIONS IN CRIMINAL CASES: FROM TERRITORIAL DUPLICATION TO A CROSS-REGIONAL MODEL
В настоящей статье исследуется проблема территориального и организационного дублирования судебных инстанций при ревизионном пересмотре приговоров по уголовным делам в Республике Узбекистан. Несмотря на внедрение принципа «один суд — одна инстанция», апелляционный, кассационный и ревизионный пересмотр зачастую осуществляется в рамках одной территориальной судебной структуры, что создаёт предпосылки для корпоративного влияния и снижает объективность судебного контроля. На основе сравнительно-правового анализа опыта Республики Казахстан (межрегиональные кассационные суды) и Испании (Высшие суды автономных сообществ) обосновывается предложение о создании межрегиональных (межобластных) ревизионных судов в Узбекистане. Предлагается конкретная модель территориальных кластеров, охватывающая все регионы страны.
ревизионный пересмотр, межрегиональные суды, судебная реформа, принцип инстанционности, независимость судей, уголовный процесс, Узбекистан, Казахстан, Испания.
ФУҚАРОЛИК ҲУҚУҚИДА ШАРТНОМА ТУШУНЧАСИНИНГ НАЗАРИЙ-ҲУҚУҚИЙ АСОСЛАРИ ВА УНИНГ ҲУҚУҚИЙ ТАБИАТИ
мазкур мақолада фуқаролик ҳуқуқида шартнома институтининг мазмуни, ҳуқуқии табиати ва назарии асослари таҳлил қилинган. Шартнома фуқаролик ҳуқуқининг муҳим институтларидан бири сифатида ҳуқуқ субъектлари у ртасидаги муносабатларни тартибга солишда асосии восита ҳисобланади. Мақолада миллии ва хорижии ҳуқуқшунос олимларнинг шартнома тушунчасига оид қарашлари таҳлил қилиниб, улар у ртасидаги фарқлар ва у хшашликлар очиб берилган. Шунингдек, шартноманинг юридик факт сифатидаги аҳамияти, унинг иқтисодии ва ижтимоии моҳияти е ритилган ҳамда муаллифнинг илмии -назарии хулосалари бае н этилган.
шартнома, фуқаролик ҳуқуқи, юридик факт, мажбурият, ҳуқуқии муносабат, шартнома эркинлиги, бозор иқтисодие ти, ҳуқуқии тартибга солиш
ПРАВОВОЕ РЕГУЛИРОВАНИЕ ЭЛЕКТРОННОЙ КОММЕРЦИИ И ЦИФРОВЫХ ДОГОВОРОВ: СРАВНИТЕЛЬНО-ПРАВОВОЙ АНАЛИЗ МЕЖДУНАРОДНОЙ ПРАКТИКИ
в статье проводится комплексный сравнительно-правовой анализ регулирования электронной коммерции и цифровых договоров в условиях цифровизации экономики. Рассматриваются особенности налогообложения интернет-транзакций, включая концепцию «налога на биты», а также подходы к саморегулированию цифровой среды. Особое внимание уделяется правовым моделям России, США, Великобритании, Китая, Германии, Казахстана и Сингапура, включая вопросы заключения договоров в электронной форме, защиты прав потребителей и обработки персональных данных. Анализируется взаимодействие норм, регулирующих дистанционную торговлю, справедливость договорных условий и защиту конфиденциальности. Делается вывод о формировании комплексных правовых механизмов, направленных на обеспечение баланса интересов участников электронной коммерции.
электронная коммерция, цифровые договоры, дистанционная торговля, оферта и акцепт, защита прав потребителей, персональные данные, сравнительно-правовой анализ, цифровая экономика, налогообложение интернет-транзакций
BO‘LAJAK TARBIYACHILARNING INTELLEKTUAL KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISHDA KOMPENTENSIYAVIY YONDASHUVNING AHAMIYATI
Mazkur maqolada bo‘lajak tarbiyachilarning intellektual kompetentligini rivojlantirishda kompetensiyaviy yondashuvning ahamiyati va uni takomillashtirish yo‘llari yoritilgan. Intellektual kompetentlik pedagogning mustaqil fikrlashi, tahliliy yondashuvi va pedagogik jihatdan asoslangan qaror qabul qilish qobiliyatini ifodalaydi. Tadqiqotda kompetensiyaviy yondashuv asosida tashkil etilgan ta’lim jarayoni bo‘lajak tarbiyachilarning kasbiy va intellektual salohiyatini rivojlantirishda samarali ekanligi asoslab berilgan.
intellektual kompetentlik, kompetensiyaviy yondashuv, maktabgacha ta’lim, bo‘lajak tarbiyachi, kasbiy rivojlanish.
INGLIZ TILI DARSLARIGA SUN’IY INTELLEKT TA’LIMI UCHUN O‘QUV KONTENTINI YARATISH VA FOYDALANISHNING O‘ZIGA XOSLIGI: UNIVERSITET AMALIYOTI UCHUN KONTSEPTUAL VA METODIK TAHLIL
Mazkur maqolada ingliz tili darslarida sun’iy intellekt ta’limi uchun o‘quv kontentini yaratish va undan foydalanishning o‘ziga xos jihatlari universitet amaliyoti nuqtai nazaridan tahlil qilinadi. Tadqiqotda sun’iy intellekt yordamida kontent ishlab chiqish jarayoni “maqsad–cheklov–kontent yaratish–tahrir–integratsiya” ketma-ketligida metodik yondashuv sifatida asoslanadi. Sun’iy intellekt vositalari orqali kontentni tezkor yangilash, talabalarning til darajalariga moslashtirish, fanlararo kontekstlarni kiritish hamda kommunikativ vaziyatlar va rol o‘yinlari asosida gapirish ko‘nikmalarini faollashtirish imkoniyatlari ko‘rsatib beriladi.
sun’iy intellekt; ingliz tili darslari; o‘quv kontentini yaratish; kontentni moslashtirish; kommunikativ vazifalar; rol o‘yinlari; fanlararo kontekst; universitet ta’limi; darajaga mos material; metodik tahrir va integratsiya.
KIBERJINOYATLARNING KLASSIFIKATSIYASI VA ZAMONAVIY TENDENSIYALARI
Mazkur maqolada kiberjinoyatlarning tavsiflanishi hamda ularning zamonaviy tendensiyalari tahlil qilinadi. Xususan, kiberjinoyatlarning asosiy klassifikatsiyasi, ularning amaliy ko‘rinishlari va so‘nggi yillarda kuzatilayotgan transformatsiya jaryonlari o‘rganiladi. Tadqiqot natijasida kiberjinoyatlarning murakkablashuvi, avtomatlashtirilishi va transmilliy xarakterining kuchayib borayotgani asoslab beriladi.
kiberjinoyat turlari, axborot texnologiyalariga qarshi qaratilgan kiberjinoyatlar, axborot texnologiyalari vositasida sodir etiladigan kiberjinoyatlar, phishing, malware, ransomware, kiberjinoyatlar ximzat sifatida, kiberxavfsizlik, raqamlashtirish, sun’iy intellekt.
KIBERJINOYATLAR BO'YICHA TERGOV HARAKATLARIDA SUN'IY INTELLEKTNING QO'LLANILISHI
Ushbu maqolada kiberjinoyatlar bo'yicha tergov harakatlarida sun'iy intellekt (SI) texnologiyalarining qo'llanilishi ilmiy jihatdan tahlil etiladi. Maqolada mavzuning dolzarbligi asoslanib, xalqaro va milliy statistik ma'lumotlar, olimlar va tadqiqotchilarning ilmiy xulosalari hamda amaliy tajriba natijalariga tayanilgan. Raqamli kriminalistika, anomaliyalarni aniqlash, shaxsni identifikatsiya qilish va prognozlash kabi tergov bosqichlarida SI ning samaradorligi ko'rib chiqiladi. Shuningdek, O'zbekiston sharoitidagi vaziyat tahlil qilinib, huquqiy, etik muammolar va tavsiyalar ilgari suriladi.
kiberjinoyat, sun'iy intellekt, tergov harakatlari, raqamli kriminalistika, mashinaviy o'rganish, anomaliyalarni aniqlash.
KONSTITUTSIONALIZMNING NAZARIY EVOLYUTSIYASI: KLASSIK VA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR
Ushbu maqolada konstitutsionalizmning klassik va zamonaviy talqinlari hamda uning nazariy asoslari tahlil qilinadi. Klassik yondashuv “higher law” g‘oyasi asosida davlat hokimiyatini huquqiy cheklashga tayanadi, zamonaviy konstitutsionalizm esa Peter W. Hogg va Luigi Ferrajoli nazariyalarida institutsional hamda normativ-kafolatli tizim sifatida rivojlanadi. Maqolada konstitutsionalizmning evolyutsiyasi tahlil qilinib, uning nafaqat hokimiyatni cheklovchi, balki inson huquqlarini kafolatlovchi huquqiy tizim sifatidagi mohiyati ochib beriladi.
Konstitutsionalizm, klassik va zamonaviy konstitutsionalizm, higher law nazariyasi, huquq ustuvorligi, davlat hokimiyatini cheklash, inson huquqlari, normativ tizim, konstitutsion huquqlar, siyosiy-huquqiy konsepsiya, huquqiy davlat.
ADVOKATLIK FAOLIYATINI RAQAMLASHTIRISH BILAN BOG‘LIQ AYRIM XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBASI
Mazkur maqolada ayrim xorijiy mamlakatlarda advokatlik faoliyatini raqamlashtirishning o‘ziga xos xususiyatlari bilan bog‘liq ayrim jihatlarga e’tibor qaratilgan. Shuningdek, advokatlik faoliyatini raqamlashtirishning samarali jiҳatlari, advokatlik faoliyatini raqamlashtirishning ahamiyati, mamlakatimizda advokatlik tuzilmalar yani byurolar, advokatlik firmalari, advokatlar hay’atlari va yuridik maslahatxonalar faoliyatini raqamlashtirish bilan bog‘liq masalalar haqida fikr mulohazalar yuritgan.
advokatlik tuzilmalari, advokatlik byurolari, advokatlik firmalari, advokatlar hay’atlari va yuridik maslahatxonalar
LINEAR PROGRAMMING PROBLEMS: A PRACTICAL EXAMPLE AND OPTIMAL SOLUTION BASED ON THE SIMPLEX METHOD
This article examines the theoretical and methodological foundations of solving linear programming problems using the simplex method. In the study, a multi-product production process was selected as a practical example, and a mathematical model was developed based on four types of products, several resource constraints, production capacity, and market demand. The model was solved step by step using the simplex method, and an optimal production plan was determined. According to the calculation results, the optimal solution is , , , and the maximum value of the objective function is equal to unity. The results confirm the practical importance of the simplex method in rational allocation of production resources, profit maximization, and scientific substantiation of management decisions.
linear programming, simplex method, optimization, mathematical model, objective function, resource constraints, basic solution, optimal solution
MUQOBIL INVESTITSIYA JAMGʻARMALARI IQTISODIY O‘SISH UCHUN YANGI HUQUQIY MEXANIZM
Maqolaning maqsadi O‘zbekistonda muqobil investitsiya jamgʻarmalari uchun zamonaviy huquqiy model ishlab chiqish, uning iqtisodiy o‘sishga taʼsir mexanizmlarini aniqlash va amaldagi normativ bazani xalqaro standartlar bilan qiyosiy baholashdan iborat. Tadqiqot doktrinal-huquqiy, qiyosiy-huquqiy, institutsional hamda statistik tahlil usullariga tayangan. Asosiy manbalar sifatida fondlar va qimmatli qogʻozlar bozoriga oid milliy qonunchilik, kapital bozori bo‘yicha Prezident farmon va qarorlari, rasmiy statistika, Markaziy hujjatlari, shuningdek xalqaro tashkilotlar va xorijiy regulyatorlar materiallari olindi. O‘zbekistonda investitsiya va pay fondlari bo‘yicha bazaviy qonunchilik mavjud bo‘lsada, professional investorlar uchun yopiq turdagi private equity, venture capital, real estate, infrastructure, private debt va hedge fondlarni qamrab oluvchi maxsus muqobil investitsiya jamg‘armalari rejimi hali normativ jihatdan ajratilmagan. Shu sababli bozor bank krediti, davlat investitsiyasi va korporativ emissiya o‘rtasida yetarli darajada diversifikatsiyalangan kapital ko‘prigiga ega emas. Maqolada O‘zbekiston uchun gibrid model taklif etiladi: alohida Muqobil investitsiya jamg‘armalari to‘g‘risidagi qonuni yoki mavjud fondlar qonuniga maxsus bo‘lim, uch turdagi tashkiliy-huquqiy shakl, investorlarni professional va chakana toifalarga ajratish, litsenziyalashning ko‘p pogʻonali tizimi, depozitariy va mustaqil baholash mexanizmi, risk va manfaatlar to‘qnashuvi bo‘yicha qattiq qoidalar, soliq neytralligi hamda islomiy moliya uchun alohida Shariah-boshqaruv talablari. Maqolaning ilmiy yangiligi shundaki, u O‘zbekiston kapital bozori islohotlari, milliy investitsiya jamgʻarmasi tajribasi, islomiy moliya islohotlari va qiyosiy muqobil investitsiya jamg‘armalari modellarini yagona normativ-konstruktiv tizimga birlashtiradi hamda namunaviy qonun moddalarini taklif etadi.
muqobil investitsiya jamgʻarmalari, kapital bozori, private equity, venture capital, hedge fund, real estate fund, islomiy moliya, soliq neytralligi.
INNOVATSION IQTISODIYOT – BARQAROR IJTIMOIY-IQTISODIY RIVOJLANISH OMILI SIFATIDA
Настоящая научная статья посвящена роли инновационной экономики в обеспечении устойчивого социально-экономического развития государства на современном этапе. Особое внимание уделяется трансформации экономики Республики Узбекистан в условиях глобальной конкуренции, анализируются последние реформы законодательства, направленные на стимулирование инновационной активности, развитие инвестиционного климата и цифровизацию экономики. Используются положения Послания Президента Республики Узбекистан Шавкат Мирзиёев Олий Мажлису и народу Узбекистана от 26 декабря 2025 года, а также научные подходы современных правоведов.
инновационная экономика, устойчивое развитие, инвестиции, цифровизация, правовое регулирование, Узбекистан, технологический рост.
KAMSITISH VA OZCHILIKLAR MASALALARINING OMMAVIY AXBOROT VOSITALARIDA YORITILISHIDAGI ZAMONAVIY TENDENSIYALAR
Ushbu ilmiy maqola 2022–2026 yillardagi muhim davrda kamsitish va ozchiliklar masalalarining ommaviy axborot vositalarida (OAV) yoritilishidagi transformatsion o‘zgarishlar va tizimli muammolarni o‘rganadi. Xalqaro institutsional hisobotlar, uzoq muddatli so‘rovnomalar va fanlararo akademik tadqiqotlar ma'lumotlarini sintez qilish orqali tahlil raqamli platformalar orqali hikoya qilishning demokratlashuvi va so‘z erkinligining global miqyosda sezilarli darajada pasayishi o‘rtasidagi fundamental ziddiyatni ochib beradi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, ijtimoiy media lingvistik, etnik va jinsiy ozchiliklar uchun gegemon diskursga qarshi chiqishda muhim "muqobil makon" bo‘lib xizmat qilsa-da, bu yutuqlar algoritmik noxolislik, raqamli diskriminatsiya va gender asosidagi onlayn zo‘ravonlik kabi raqamli chetlatishning murakkab shakllari tufayli tobora zaiflashib bormoqda. Maqolada Global Shimol bozorlaridagi tahririyat rahbariyatida kuzatilayotgan jiddiy bo‘shliq aniqlangan bo‘lib, qaror qabul qilish darajasida xilma-xillikning yo‘qligi ozchiliklarni "tahdid" va "qurbon" sifatida an'anaviy talqin qilishni davom ettirmoqda. Shuningdek, tadqiqotda markazlashmagan javobgarlik mexanizmi sifatida "bekor qilish madaniyati"ning (cancel culture) psixologik va ijtimoiy oqibatlari ko‘rib chiqiladi. Mazkur tadqiqot sun'iy intellektdan tortib ma'lumotlar markazlarining joylashuvigacha bo‘lgan texnologik infratuzilmalar tarixiy, irqiy va ijtimoiy tengsizliklarni qanday qilib mustahkamlanishini tahlil qilish uchun inter-seksional asosni taklif etadi. Yakunda inklyuziv jurnalistikani institutsionalizatsiya qilish, shaffof sun'iy intellekt boshqaruvi va axborot yaxlitligini jamoat mulki sifatida ustuvor deb hisoblovchi professional standartlarni qabul qilish bo‘yicha tavsiyalar berilgan.
Media-reprezentatsiya, Raqamli kamsitish, Algoritmik noxolislik, Inklyuziv jurnalistika, Ozchiliklar huquqlari, Axborot yaxlitligi, Inter-seksional reprezentatsiya
CORPUS DELICTI AND OPTIONAL FEATURES: THEIR ROLE IN THE QUALIFICATION OF THE ACT
В статье исследуются содержание и структура состава преступления, а также определяется роль факультативных признаков в системе уголовно-правовой квалификации деяний. С опорой на научные доктринальные подходы и положения уголовного законодательства Республики Узбекистан раскрывается троякая природа уголовно-правового значения факультативных признаков, включающая их конститутивную, квалифицирующую и индивидуализирующую функции. Обосновывается авторский подход к пониманию «динамической уголовно-правовой значимости факультативных признаков», который проявляется в трех взаимосвязанных формах: явно обязательной, скрыто обязательной и потенциальной. В результате делается вывод о том, что недооценка или игнорирование факультативных признаков в правоприменительной практике способно повлечь ошибки в квалификации деяний, привести к нарушению принципа законности и обусловить несправедливость при назначении наказания
состав преступления, факультативные признаки, квалификация преступления, обязательные признаки, объективная сторона, субъективная сторона, уголовное право Узбекистана.
ФУҚАРОЛИК ҲУҚУҚИ СУБЪЕКТИ СИФАТИДА МАҲАЛЛАНИНГ ҲУҚУҚИЙ МАҚОМИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ
Мазкур мақолада фуқаролик ҳуқуқи субъекти сифатида маҳалланинг ҳуқуқий мақомини такомиллаштириш масалалари таҳлил қилинади. Маҳалланинг фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш институти сифатидаги ижтимоий вазифалари, унинг фуқаролик-ҳуқуқий муносабатларда иштирок этиш имкониятлари ҳамда ҳуқуқий субъектлилик белгиларини аниқлаш зарурати асослаб берилади. Шунингдек, маҳалланинг ҳуқуқ лаёқати, муомала лаёқати, мулкий мустақиллиги, шартномавий муносабатлардаги иштироки ва фуқаролик-ҳуқуқий жавобгарлиги билан боғлиқ назарий ҳамда амалий муаммолар ёритилади. Мақолада маҳалланинг оммавий-ҳуқуқий ва хусусий-ҳуқуқий хусусиятларини уйғунлаштириш, унинг фуқаролик муомаласида мустақил ва масъулиятли субъект сифатида иштирокини таъминлаш бўйича таклифлар илгари сурилади.
маҳалла, фуқаролик ҳуқуқи субъекти, ҳуқуқий мақом, ҳуқуқий субъектлилик, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариши, мулкий мустақиллик, шартномавий муносабатлар, фуқаролик-ҳуқуқий жавобгарлик.
РАҚАМЛИ МУҲИТДА СОДИР ЭТИЛАДИГАН УЯТСИЗ-БУЗУҚ ҲАРАКАТЛАР: КИБЕРБУЛЛИНГ БИЛАН ЎЗАРО БОҒЛИҚЛИК МАСАЛАЛАРИ
Мазкур мақолада рақамли муҳитда содир этиладиган уятсиз-бузуқ ҳаракатларнинг кибёрбуллинг билан ўзаро боғлиқлиги жиноий-ҳуқуқий жиҳатдан таҳлил қилинган. Кибёрбуллингга хос анонимлик, оммавийлик ва такрорийлик каби хусусиятлар ушбу қилмишларнинг ижтимоий хавфлилигини ошириши асосланган. Шунингдёк, Ўзбёкистон Рёспубликаси Жиноят кодёксининг 129-моддасини такомиллаштириш юзасидан таклиф илгари сурилган.
кибёрбуллинг, уятсиз-бузуқ ҳаракатлар, рақамли муҳит, жиноий жавобгарлик, вояга ётмаганлар, жинсий дахлсизлик, анонимлик, такрорийлик
АЙРИМ ТЕРГОВ ҲАРАКАТЛАРИНИ МАЖБУРИЙ ВИДЕОФИКСАЦИЯ АСОСИДА АМАЛГА ОШИРИШНИНГ ПРОЦЕССУАЛ МЕХАНИЗМЛАРИ ВА ҲУҚУҚИЙ АСОСЛАРИ
Мазкўр мақолада жиноят процессини рақамлаштириш шароитида холислар инститўтини мажбўрии видеофиксация билан алмаштиришнинг процессўал механизмлари тадқиқ этилган. Мўаллиф томонидан видеое зўвларни идентификация қилиш, фаи лларнинг дахлсизлигини таъминлаш ва ўларни сақлашнинг аниқ техник-ҳўқўқии талаблари ишлаб чиқилган. Мақолада ЖПК нормаларига тегишли ў згартишлар киритиш бў и ича илмии асослантирилган таклифлар берилган.
видеофиксация, рақамли далил, техник воситалар, ЖПК ислоҳоти, ўзлўксиз е зўв, фаи л дахлсизлиги, электрон бае ннома.
O’ZBEKISTON SHAROITIDA NIZONI SUDSIZ HAL QILISH INSTITUTLARI ICHIDA MEDIATSIYANI QO’LLASHNING SAMARALI JIHATLARI
O’zbekistonda bugungi kunda nizolarni muqobil hal qilish mexanizmi Kundan kunga rivojlanib bormoqda. Bu borada mediatsiya usuli oldingi qatorlarni egallashga ulgurgan. Ushbu maqolada nizolarni muqobil hal etish usullari haqida ma’lumot va tahlil berilib, O’zbekiston hamda jahon tajribasi haqida so’z yuritilgan. Shu bilan bir qatorda mavzuga doir muammolarga nazar tashlanib, taklif va tavsiyalar ilgari surilgan.
mediatsiya, ADR, nizo, win-win prinsipi, kelishuv, hamkorlik, jismoniy va yuridik shaxs
KIBER BEZORILIK FENOMENI: HUQUQIY TABIATI,TERGOV QILISH XUSUSIYATLARI VA JINOIY JAVOBGARLIKNI MUSTAHKAMLASH MASALALARI
Mazkur ilmiy maqolada informatsion-telekommunikatsiya tarmoqlari orqali sodir etiladigan bezorilik (kiber bezorilik) fenomenining huquqiy tabiati, uning kriminalistik xususiyatlari, tergov qilish amaliyotida yuzaga keladigan muammolar hamda mazkur xatti-harakatlar uchun jinoiy javobgarlikni mustahkamlash istiqbollari tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi jinoiy faoliyatning elektron muhitga ko'chishiga sabab bo'lmoqda, bu esa an'anaviy bezorilik jinoyati doirasiga kirmaydigan yangi xatti-harakat turlarining paydo bo'lishiga olib keldi. Tadqiqotda kiber bezorilikning doktrinal tushunchasi asoslangan, uning asosiy ko'rinishlari tasniflangan va O'zbekiston Respublikasi qonunchiligidagi bo'shliqlar aniqlangan. Shuningdek, MDH davlatlari hamda Yevropa mamlakatlari qonunchiligining qiyosiy tahlili asosida mazkur soha tartibga solinishining xalqaro tajribasi umumlashtirilgan. Maqolaning amaliy qismida raqamli dalillar — videokuzatuv yozuvlari, mobil aloqa ma'lumotlari va ijtimoiy tarmoq materiallari bilan ishlash taktikasi yoritilgan. Yakunda kiber bezorilik uchun jinoiy javobgarlikni mustahkamlash bo'yicha ikki muqobil qonunchilik varianti va bosqichma-bosqich yondashuv taklif etilgan.
kiber bezorilik, jamoat tartibi, raqamli dalillar, informatsion-telekommunikatsiya tarmoqlari, tergov taktikasi, 277-modda, kvalifikatsiya, ijtimoiy tarmoqlar.
RAQAMLI JAMIYATDA SHAXSIY MA’LUMOTLARNI HIMOYA QILISH: MILLIY VA GENERAL DATA PROTECTION REGULATION TAJRIBASINING QIYOSIY TAHLILI
Ushbu maqola raqamli jamiyat sharoitida shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilishning huquqiy mexanizmlarini milliy tartibga solish hamda Yevropa Ittifoqining General Data Protection Regulation talablarini qiyosiy tahlil qiladi. Tadqiqot maqsadi shaxsiy ma’lumotlar muomalasida huquqiy asoslar, subyekt huquqlari, nazorat va javobgarlik institutlarining uyg‘unligi hamda amaliy tatbiqdagi farqlarni aniqlashdan iborat. Metodologiya sifatida normativ-huquqiy tahlil, funksional qiyoslash, doktrinal yondashuv, shuningdek, riskka asoslangan boshqaruv va muvofiqlik konsepsiyalari qo‘llanildi. Ilmiy yangilik milliy modelning “ruxsat va ro‘yxatga olish”ga suyanadigan an’anaviy arxitekturasi bilan GDPRning “hisobdorlik va isbotlash”ga tayangan tamoyiliy dizayni o‘rtasidagi tizimli tafovutlar matritsasini ishlab chiqish, hamda ularni moslashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalarni asoslashdan iborat. Natijalar ma’lumotlar subyektining haq-huquqlari, huquqiy asoslar, transchegaraviy uzatish va insidentlarni xabardor qilish bo‘yicha ustuvor takomillashtirish yo‘nalishlarini ko‘rsatadi.
shaxsiy ma’lumotlar; ma’lumotlar subyekti huquqlari; hisobdorlik; transchegaraviy uzatish; muvofiqlik; raqamli iz; nazorat organi Ключевые слова. персональные данные; права субъекта данных; подотчетность; трансграничная передача; комплаенс; цифровой след; надзорный орган
РАҚАМЛИ МУҲИТДА ЭКСТРЕМИСТИК ЙЎНАЛИШДАГИ ЖИНОЯТЛАР ТУШУНЧАСИ ВА ТУРЛАРИНИНГ ИЛМИЙ-ҲУҚУҚИЙ ВА ТАРИХИЙ ТАҲЛИЛИ
Мазкур мақолада ҳуқуқни мухофаза этувчи органлари томонидан экстремизм тушунчаси, рақамли муҳитда экстремизмнинг намоён бўлиши, киберэкстремизмни олдини олиш, экстремизмни келиб чиқиши илмй ҳуқуқий ва тарихий тахлили, ҳалқаро ҳамкорликни ташкил этишнинг айрим жиҳатлари ёритилган.
Экстремизм, терроризм, рақамли муҳит, экстремизм турлари, қарши кураш чоралари, экстремизм илдизлари, киберэкстремизм, сиёсий ва динний экстремизм, терроризм ва экстремизмнинг олдини олишда ижтимойи тармоқлар ахамияти, ҳамкорлик.