Uzbek Scholar Journal provides the opportunity to the authors to publish their original research articles in Multidisciplinary field. Uzbek Scholar Journal is an open access peer reviewed monthly journal. The journal is refereed and follows the ethics and practices of ethical open access publishing. All the manuscripts received for publication passes through extensive double blind peer review process. The journal covers the multidisciplinary areas of Engineering, Technology, Management, Sciences and Humanities. Authors can submit their original manuscripts for peer review. Frequency of Publication: Monthly Acceptance Notification: 30 Days Languages Accepted: Karakalpak, Uzbek, Russian and English ISSN: 2181-0869 Journal DOI: https://doi.org/10.31251 IFSIJ JIF 2024: 7.125 SJIF 2024: 6.59
БОЖХОНА ТЎҒРИСИДАГИ ҚОНУНЧИЛИКНИ БУЗИШ ҲАМДА СОЛИҚ ВА ЙИҒИМЛАРДАН БЎЙИН ТОВЛАШ ЖИНОЯТЛАРИНИНГ ЖИНОЯТ-ҲУҚУҚИЙ ТАВСИФИ
Мазкур мақола божхона тўғрисидаги қонунчиликни бузиш ҳамда солиқ ва йиғимларни тўлашдан бўйин товлаш билан боғлиқ жиноятларнинг ҳуқуқий табиатини ва хусусиятларини ўрганишга бағишланган. Тадқиқотда Ўзбекистон Республикаси қонунчилиги таҳлил қилинди, ушбу жиноятларнинг объектив ва субъектив белгилари, иқтисодий хавфсизликка таъсири ва ҳуқуқни қўллаш амалиёти ўрганилди. Шунингдек, жиноятларни квалификация қилишдаги муаммолар ва ижтимоий хавфлилик даражаси ёритилди. Натижада, божхона ва солиқ соҳасидаги қонунбузарликлар билан самарали курашиш давлат иқтисодий манфаатларини ҳимоя қилишда муҳим аҳамият касб этиши кўрсатилди.
божхона қонунчилиги, солиқ ва йиғимлар, бўйин товлаш, жиноят, иқтисодий хавфсизлик, ҳуқуқий табиат, квалификация, жавобгарлик.
Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
CONCEPT AND LEGAL NATURE OF CRIMES RELATED TO VIOLATION OF CUSTOMS LEGISLATION AND EVASION OF CUSTOMS PAYMENTS
Мазкур тадқиқот божхона тўғрисидаги қонунчиликни бузиш ҳамда божхона тўловларидан бўйин товлаш билан боғлиқ жиноятларнинг ҳуқуқий моҳиятини ўрганишга қаратилган. Тадқиқот жараёнида Ўзбекистон Республикаси қонунчилиги таҳлил қилиниб, мазкур жиноятларнинг обектив ва субектив белгилари, уларнинг иқтисодий хавфсизликка таъсири ҳамда ҳуқуқни қўллаш амалиёти ўрганилди. Шунингдек, мазкур турдаги жиноятларнинг ижтимоий хавфлилик даражаси ва уларни квалификатсия қилишдаги муаммолар ёритилди. Натижалар шуни кўрсатадики, божхона соҳасидаги жиноятларга қарши самарали курашиш давлат иқтисодий манфаатларини ҳимоя қилишда муҳим аҳамият касб этади.
божхона қонунчилиги, божхона тўловлари, бўйин товлаш, жиноят, иқтисодий хавфсизлик, ҳуқуқий табиат, квалификация, жавобгарлик.
БОЖХОНА СОҲАСИДА СОДИР ЭТИЛАЁТГАН СОЛИҚЛАР ЁКИ ЙИҒИМЛАРНИ ТЎЛАШДАН БЎЙИН ТОВЛАШ ЖИНОЯТИ БЎЙИЧА ЖАВОБГАРЛИК МУАММОЛАРИ
Ушбу мақолада Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 184-моддасида назарда тутилган солиқлар ва йиғимларни тўлашдан бўйин товлаш жиноятининг божхона тўловлари билан боғлиқ ҳуқуқий жиҳатлари таҳлил қилинган. Амалдаги қонунчиликда “божхона божи” тушунчасининг мазкур модда диспозициясида аниқ ифодаланмагани ҳуқуқни қўллаш амалиётида турли ёндашувларни келтириб чиқараётгани асослаб берилган. Солиқ кодекси, Божхона кодекси ва Бюджет кодекси нормаларининг ўзаро мувофиқлиги илмий жиҳатдан ўрганилган. Божхона божларининг солиқ ва йиғим тушунчаларидан фарқ қилувчи мустақил ҳуқуқий табиатга эгалиги далиллар асосида ёритилган. Шунингдек, божхона тўловларини тўлашдан бўйин товлаш ҳолатларида Жиноят кодексининг 182 ва 184-моддалари ўртасидаги квалификация муаммолари таҳлил қилинган. Амалиётда ташқи иқтисодий фаолият жараёнида юзага келаётган ҳуқуқий бўшлиқлар мисоллар орқали кўрсатилган. Давлат божхона хизмати органларининг ваколатлари ва жиноят ишларини қўзғатиш масалаларига алоҳида эътибор қаратилган. Хорижий давлатлар, жумладан Россия, Беларусь, Қозоғистон ва Қирғизистон тажрибаси қиёсий таҳлил қилинган. Қонунчиликни такомиллаштириш юзасидан ЖК 184-моддасига “божхона божлари” тушунчасини киритиш ва процессуал нормаларни аниқлаштириш бўйича таклифлар берилган. Мақола натижалари божхона соҳасида қонунийлик ва жазо муқаррарлигини таъминлашга хизмат қилади.
божхона божи, солиқлар, йиғимлар, жиноий жавобгарлик, квалификация, божхона тўловлари, ҳуқуқни қўллаш амалиёти, ташқи иқтисодий фаолият, қонунчиликни такомиллаштириш.
TOVON UNDIRISH MUALLIFLIK HUQUQI VA TURDOSH HUQUQLARNI HIMOYA QILISH USULI SIFATIDA
Mazkur maqolada mualliflik huquqi va turdosh huquqlarni himoya qilishning fuqarolik-huquqiy mexanizmlari tahlil qilinadi. Xususan, tovon undirish instituti muallifning mulkiy manfaatlarini tiklashning asosiy vositasi sifatida o‘rganiladi. Shuningdek, zarar va kompensatsiya tushunchalarining huquqiy tabiati qiyosiy-huquqiy yondashuv asosida tahlil qilinib, raqamli muhitda yuzaga kelayotgan muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari yoritiladi. Tadqiqot natijasida milliy qonunchilikni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy takliflar ilgari suriladi.
mualliflik huquqi, turdosh huquqlar, tovon undirish, zarar, kompensatsiya, fuqarolik-huquqiy javobgarlik, intellektual mulk, raqamli muhit, platformalar, sun’iy intellekt
КОРРУПЦИЯВИЙ ЖИНОЯТЛАР БЎЙИЧА ЖИНОИЙ ЖАВОБГАРЛИКДАН ОЗОД ҚИЛИШНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ: ХАЛҚАРО СТАНДАРТЛАР, ҚИЁСИЙ ТАЖРИБА ВА МИЛЛИЙ ҚОНУНЧИЛИК МУАММОЛАРИ
Мақолада коррупциявий жиноятлар бўйича жиноий жавобгарликдан озод қилиш институтининг назарий мазмуни, халқаро-ҳуқуқий стандартлари ва миллий қонунчиликдаги муаммолари таҳлил қилинган. Мақолада махсус озод қилиш нормаларининг рағбатлантирувчи аҳамияти тан олинган ҳолда, уларни қўллаш чегаралари, айниқса оғир ва ўта оғир коррупциявий қилмишлар бўйича, қайта кўриб чиқилиши зарурлиги асосланади. Муаллиф томонидан миллий қонунчиликни такомиллаштиришнинг асосий йўналишлари сифатида озод қилиш асосларини аниқлаштириш, процессуал суд назоратини кучайтириш, хабар бериш муддатини қайта белгилаш ва коррупциявий жиноятлар доирасини қонун даражасида аниқлаш таклиф этилади
коррупциявий жиноят, жиноий жавобгарликдан озод қилиш, махсус озод қилиш, БМТнинг Коррупцияга қарши конвенцияси, OECD, жавобгарликнинг муқаррарлиги, қиёсий ҳуқуқий таҳлил, товламачилик, суд назорати.
JAZO O‘TASHDAN MUDDATIDAN ILGARI SHARTLI OZOD QILISH INSTITUTINING AHAMIYATI
Maqolada jazoni o‘tashdan muddatidan ilgari shartli ozod qilish instituti har tomonlama tahlil qilingan. Unda ushbu institutning ijtimoiy-huquqiy mohiyati, tizimi va rivojlanish tarixi yoritilgan. Shuningdek, jazodan shartli ozod qilishning muddatlari, qo‘llash shartlari va qo‘shimcha talablar batafsil tushuntirilgan. Tadqiqot davomida o‘zbek va xorijiy olimlarning qarashlari solishtirilib, turli ilmiy metodlar asosida mavzu chuqur ochib berilgan. Amaldagi qonunchilikdagi so‘nggi o‘zgartirish va qo‘shimchalar hamda sud-amaliyot materiallari tahlil qilingan. Bundan tashqari, boshqa davlatlar jinoyat qonunchiligidagi o‘xshash normalar ham ko‘rib chiqilib, muallifning ilmiy xulosalari bayon etilgan. Shuningdek, maqola ushbu institutning nazariy asoslari va amaliy ahamiyatini kompleks tarzda ochib beradi.
jazoni o‘tashdan muddatidan ilgari ozod qilish, jazo, jazo muddatlari, jinoyat kodeksi, jazoni ijro etish muassasasi, rejim, javobgarlik, qonun.
EXPERIMENTAL ANALYSIS AND INNOVATION STRATEGIES FOR BIFACIAL PHOTOVOLTAIC MODULES
As the third largest renewable energy source at present, solar photovoltaic (PV) technology has become a significant player in the global energy industry [1]. New solar module designs are emerging as photovoltaic technology advances. Bifacial PV modules are one of them that have attracted much interest in recent times [2,3]. Bifacial designs have the unique feature of generating power from both the front and back surfaces, which can result in higher power generation than traditional monofacial modules. The amount of irradiation received at the back surface is the main factor affecting the performance of bifacial modules. Direct irradiance, ground reflected irradiance, structure reflected irradiance, and diffuse sky irradiance make up the total irradiance at the back side of the module [4].
EFFECT OF A PACKED ABSORBER ON THE THERMAL EFFICIENCY OF A TUNNEL-TYPE SOLAR DRYING UNIT
In this study, the effect of a packed absorber on the thermal-technical efficiency of a tunnel-type solar drying unit was investigated. Experiments were carried out under solar radiation of 400-900 W/m², ambient temperature of 28-41°C, and airflow velocities of 20-35 m/s. The results showed that the packed absorber enhances heat transfer intensity, increasing the convective heat transfer coefficient from 22-24 to 27-31 W/m²·K, the useful heat power from 4.2-4.8 to 5.0-5.8 kW, and the efficiency from 0.52-0.55 to 0.58-0.62.
Solar dryer, tunnel dryer, absorber, packing, heat transfer, raw brick, efficiency, solar collector.
БОЛАЛАР МЕҲНАТИ ТУШУНЧАСИ, МОҲИЯТИ ВА УНИНГ ТУРЛАРИ
Мазкур тадқиқотда болалар меҳнати тушунчасининг мазмуни, ҳуқуқий чегаралари ва тарихий шаклланиши таҳлил қилинади. Халқаро меҳнат ташкилоти ва БМТ Болалар ҳуқуқлари конвенцияси асосида болалар меҳнатининг асосий мезонлари ва турлари ёритилади. Шунингдек, болалар меҳнатига нисбатан муаллифлик таърифи ишлаб чиқилиб, унинг ҳуқуқий таснифи ва хавф даражалари таҳлил
болалар меҳнати, ҳуқуқий тартибга солиш, халқаро стандартлар, ХМТ, БМТ конвенцияси, хавфли меҳнат, болалар ҳуқуқлари
ДИНАМИЧЕСКАЯ УГОЛОВНО-ПРАВОВАЯ ЗНАЧИМОСТЬ ФАКУЛЬТАТИВНЫХ ПРИЗНАКОВ СОСТАВА ПРЕСТУПЛЕНИЯ: К ВОПРОСУ О ПЕРЕСМОТРЕ ТРАДИЦИОННОЙ КЛАССИФИКАЦИИ
В статье рассматривается проблема изменяемой уголовно-правовой роли факультативных признаков состава преступления. Подвергается критическому анализу традиционное деление признаков на обязательные и факультативные, указывая на его ограниченность и необходимость научного переосмысления. Обосновывается положение о том, что в зависимости от конкретных обстоятельств совершенного деяния факультативные признаки могут приобретать значение квалифицирующих, разграничительных либо служить средством индивидуализации уголовной ответственности. На основе анализа научной и учебной литературы раскрываются особенности механизма такой трансформации. В результате формулируется концепция динамической уголовно-правовой значимости факультативных признаков, направленная на повышение точности юридической квалификации и обеспечение соблюдения принципа законности в современных условиях.
состав преступления, факультативные признаки, динамическая значимость, традиционная классификация, квалификация деяния, уголовная ответственность, пересмотр классификации, правоприменительная практика.
NOQONUNIY MIGRATSIYA SABABLARI VA UNING MAMLAKAT IQTISODIYOTI VA XAVFSIZLIGIGA TA’SIRI
Ushbu maqolada noqonuniy migratsiyaning asosiy sabablari sifatida iqtisodiy tengsizlik, qurolli mojarolar, siyosiy beqarorlik, iqlim o‘zgarishi va ijtimoiy omillar ko‘rsatilib, bu hodisaning qabul qiluvchi mamlakatlar iqtisodiyoti va xavfsizligiga ko‘rsatadigan ko‘p qirrali ta’siri ilmiy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqot xalqaro tashkilotlar hujjatlari, Massey, Castles, Borjas, Hanson va boshqa yetakchi olimlarning nazariy ishlari, shuningdek, zamonaviy empirik tadqiqotlar asosida amalga oshirilgan. Maqolada mehnat bozori, soliq tizimi, davlat xavfsizligi va chegaralar nazorati masalalari miqdoriy ko‘rsatkichlar bilan yoritlgan. Tadqiqot natijalari noqonuniy migratsiyaga nisbatan bir tomonlama munosabat yetarli bo‘lmasdan, bu murakkab hodisa ham imkoniyat, ham xavf omillarini o‘z ichiga olishini ko‘rsatib beradi. Muammoga samarali yechim ishlab chiqish uchun migratsiyaning asosiy sabablarini bartaraf etish, qonuniy imkoniyatlarni kengaytirish va xalqaro hamkorlikni mustahkamlash tavsiya etiladi.
noqonuniy migratsiya, iqtisodiy ta’sir, milliy xavfsizlik, mehnat bozori, iqlim o‘zgarishi, UNHCR, qochqinlar, chegaralar nazorati, xalqaro migratsiya.
ER-XOTINNING UMUMIY MULKIGA UNDIRUV QARATISHNING HUQUQIY ASOSLARI VA AMALIY MUAMMOLARI
Mazkur maqolada undiruvni er-xotinning umumiy mol-mulkiga qaratishning huquqiy mexanizmi tahlil qilingan. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Oila kodeksi va Fuqarolik kodeksi normalari asosida qarzdor er (xotin) majburiyatlari bo‘yicha umumiy mulkka undiruv qaratish tartibi yoritilgan. Tadqiqotda kreditorlarning huquqlarini himoya qilish mexanizmlari hamda aybsiz turmush o‘rtog‘ining mulkiy manfaatlarini ta’minlash o‘rtasidagi muvozanat masalasi alohida ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, “oila ehtiyojlari” tushunchasining noaniqligi, umumiy mulkdagi ulushni ajratish va realizatsiya qilish bilan bog‘liq muammolar tahlil qilinib, ularni bartaraf etish bo‘yicha takliflar ilgari surilgan.
Er-xotin umumiy mulki, undiruv, kreditor huquqlari, ulush ajratish, oila ehtiyojlari, umumiy majburiyat, mulkiy munosabatlar, bankrotlik, fuqarolik huquqi.
TINCHLANTIRUVCHI TA’SIRGA EGA QURUQ EKSTRAKT OLISH TEXNOLOGIYASI
O‘zbekiston Respublikasi hududida o‘sadigan H. scabrum o‘simligining flavonoidlarini saqlagan quruq ekstrakt olish texnologiyasini ishlab chiqish bo‘yicha tadqiqotlar dolzarb vazifa hisoblanadi. Ushbu maqolada dagʻal dalachoy quruq ekstraktini olish sanoat texnologiyasi, xususan, Turli elaklar o‘rnatilgan tegirmonlarda maydalangan Dagʻal dalachoy xomashyoni fraktsion tarkibi, ta’sir qiluvchi omillarning ko‘rsatkichlari, dagʻal dalachoy quruq ekstraktini olishda purkab quritish qurilmasidan foydalanish afzalliklari haqida fikr yuritiladi.
flavonoid, quruq ekstrakt, dalachoy xomashyosi, sanoat texnologiyasi, konsentratsiya, perforatum o‘simlik, konsentratsiya, saqlash, tibbiy amaliyoti.
THE IMPACT OF DIGITAL TOOLS ON ENGLISH LANGUAGE ACQUISITION
In recent years, digital tools have become an essential part of English language education. These technologies provide learners with new opportunities to develop their language skills in more interactive and effective ways. This article examines the impact of digital tools on English language acquisition, focusing on the development of four key skills: reading, writing, listening, and speaking. The study highlights the role of mobile applications, online platforms, multimedia resources, and communication tools in enhancing learners’ language competence. Digital tools promote autonomous learning, increase motivation, and provide access to authentic materials. Despite certain challenges such as distraction and lack of digital literacy, the use of digital tools significantly contributes to successful language acquisition.
Digital tools, English language acquisition, ICT, language skills, online learning, multimedia, EFL learners.
SOCHILUVCHAN MATERIALLARNI ARALASHTIRUVCHI MASHINA MEXANIZMLARINI LOYIHALASHNI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu ilmiy maqolada sochiluvchan materiallarni aralashtiruvchi mashina mexanizmlarini loyihalashni takomillashtirish masalalari texnologik, konstruktiv va ekspluatatsion nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi sochiluvchan materiallarning fizik-mexanik xossalari, aralashtirish jarayonining kinetik qonuniyatlari va mashina ishchi organlarining geometrik-parametrik tavsiflari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni aniqlash hamda shu asosda energiya sarfini kamaytiruvchi, aralashtirish bir xilligini oshiruvchi va uskuna ishonchliligini kuchaytiruvchi loyihaviy yechimlarni ishlab chiqishdan iborat. Maqolada aralashtirish mexanizmlarining mavjud turlari, xususan barabanli, vintli, kurakli va planetar tizimlarning afzallik hamda cheklovlari ko‘rib chiqiladi, ularning sochiluvchan muhit bilan o‘zaro ta’siri ilmiy jihatdan baholanadi. Shuningdek, aralashmaning granulometrik tarkibi, namlik darajasi, zarralararo ishqalanish, yopishuvchanlik va segregatsiya hodisalarining mexanizm konstruksiyasiga ta’siri yoritiladi. Tadqiqot natijasida ishchi organlar shakli, aylanish tezligi, to‘ldirish koeffitsienti, kameraning ichki geometriyasi va yuklama rejimlarini optimallashtirish orqali aralashtirish samaradorligini sezilarli oshirish mumkinligi asoslab beriladi. Maqola natijalari qishloq xo‘jaligi, qurilish materiallari, kimyo, oziq-ovqat va farmatsevtika sanoatida qo‘llaniladigan aralashtiruvchi mashinalarni takomillashtirish uchun nazariy hamda amaliy asos bo‘lib xizmat qiladi.
sochiluvchan material, aralashtirish jarayoni, aralashtiruvchi mashina, ishchi organ, konstruktiv parametr, energiya sarfi, bir xillik koeffitsienti, granulometrik tarkib, segregatsiya, loyiha optimallashtirish.
BOSHLANG‘ICH SINFLARDA SO‘Z TURKUMLARINI O‘QITISH METODIKASI
Ushbu maqolada boshlang‘ich ta’lim bosqichida ona tili darslarida so‘z turkumlari – ot, sifat, fe’l, son, olmosh, ravish va boshqalarni o‘qitish metodikasi tahlil qilinadi. Kirish qismida mavzu dolzarbligi va grammatikaning ona tili ta’limidagi o‘rni ta’kidlanadi. Adabiyotlar sharhida ilgari chop etilgan ilmiy tadqiqotlar va metodik qo‘llanmalar tahlil qilinib, so‘z turkumlarini o‘qitishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar va metodikalar tavsiflanadi. Metodologiya bo‘limida ta’lim jarayonida analitik-sintetik, induktiv-deduktiv yondoshuvlar, interfaol metodlar va oʻyin texnologiyalaridan foydalanishning afzalliklari keltiriladi. Amaliy tavsiyalar bo‘limida –-sinf o‘quvchilari uchun dars rejalari, mashq va misollar bayon qilinadi: dars jarayonining bosqichlari (kirish, yangi mavzu, mustahkamlash) hamda vaqt taqsimoti va materiallar koʻrsatiladi. Jadval shaklida har bir sinf bo‘yicha maqsad va mashg‘ulot turlari solishtiriladi. Baholash bo‘limida baholash me’yorlari (rubrika) keltiriladi. Xulosa sifatida metodik tavsiyaning mohiyati umumlashtiriladi va boshlang‘ich ta’lim ona tili metodikasi bo‘yicha qo‘shimcha adabiyotlar tavsiya etiladi.
boshlang‘ich sinf, so‘z turkumi, ot, sifat, fe’l, metodika, interfaol metodlar.
JINOYAT PROTSESSIDA RAQAMLI DALILLAR BILAN ISHLASHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI: QIYOSIY TAHLIL
Mazkur maqolada raqamli dalillar tushunchasi, turlari va ularning boshqa dalillardan farqli jihatlari yoritiladi. Raqamli dalillar bilan ishlashning o‘ziga xos xususiyatlari Jinoyat-protsessual kodeks va xalqaro standartlar doirasida tahlil qilinadi. Shuningdek, raqamli dalillarning maqbulligi mezonlari va tergov jarayonida raqamli dalillar bilan ishlashda isbot qilish subyektlariga qo‘yilgan talablar kompleks tarzda o‘rganiladi.
Raqamli dalillar, elektron ma’lumot, Jinoyat-protsessual kodeks, ISO/IEC 27037:2012, maqbullik, isbot qilish subyektlari, kiberjinoyat, axloqiy talablar.
INNOVATSION TA’LIM TEXNOLOGIYALARI ASOSIDA BO‘LAJAK O‘QITUVCHILARNI KASBIY FAOLIYATGA TAYYORLASH
Ushbu maqolada bo'lajak o'qituvchilarni innovatsion ta'lim texnologiyalaridan foydalangan holda professional ishga tayyorlash jarayoni ilmiy, nazariy va amaliy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqotda zamonaviy pedagogik texnologiyalar, raqamli ta'lim vositalari va interaktiv usullarning bo'lajak o'qituvchilarning professional kompetensiyasini rivojlantirishdagi roli ta'kidlangan. Shuningdek, u o'quv jarayonini innovatsion yondashuv asosida tashkil etish orqali talabalarda mustaqil fikrlash, samarali muammolarni hal qilish va professional moslashuvchanlikni rivojlantirish salohiyatini namoyish etadi. Tadqiqot natijalari bo'lajak o'qituvchilarni tayyorlash sifatini oshirishda innovatsion ta'lim muhitining samaradorligini tasdiqlaydi va uni o'qitish amaliyotiga joriy etish bo'yicha ilmiy tavsiyalar beradi.
Pedagogik innovatsiyalar, kasbiy rivojlanish modeli, ta'lim samaradorligi, o'qitishga zamonaviy yondashuvlar, raqamli o'quv muhiti, professional mulohaza, metodologik kompetensiya, ta'lim jarayonini modernizatsiya qilish, o'qituvchilarni tayyorlash tizimi, amaliyotga yo'naltirilgan ta'lim.
YANGI O‘ZBEKISTON ISLOHOTLARI KONTEKSTIDA IJTIMOIY-IQTISODIY VA INSTITUTSIONAL RIVOJLANISH USTUVOR YO‘NALISHLARINING NAZARIY-HUQUQIY TAHLILI
So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar mamlakat taraqqiyotining mutlaqo yangi bosqichini boshlab berdi. “Yangi O‘zbekiston” g‘oyasi qisqa vaqt ichida siyosiy shior doirasidan chiqib, jamiyat hayotining barcha sohalarini qamrab olgan kompleks rivojlanish modeliga aylandi. Ushbu model davlat va jamiyat o‘rtasidagi munosabatlarni qayta ko‘rib chiqish, inson manfaatlarini ustuvor qo‘yish hamda barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlash kabi strategik vazifalarni o‘z ichiga oladi. Ayniqsa, 2026-yilning “Mahallani rivojlantirish va jamiyatni yuksaltirish yili” deb e’lon qilinishi hamda “Strategiya–2030”ning yangilanishi ushbu jarayonlarning tizimli va uzviy davom etayotganini ko‘rsatadi.
CHALLENGES AND SOLUTIONS IN THE IMPLEMENTATION OF ELECTRONIC AUDIT SYSTEMS IN THE DIGITAL ACCOUNTING ENVIRONMENT
This article analyzes the theoretical and practical aspects of implementing an electronic audit system in the context of digital accounting. The study examines the essence of electronic audit, its distinctive features compared to traditional audit, the advantages of using digital technologies, and the organizational, technological, and legal challenges arising in the implementation process. The paper also develops scientific proposals and practical recommendations for the effective organization of electronic audit, improving audit quality, ensuring the reliability of financial statements, and automating audit procedures. The research findings contribute to the modernization of audit activities in the digital economy.
Digital accounting, electronic audit, digital transformation of audit, information technologies, audit automation, financial reporting, internal control, audit quality, digital economy, audit risks.
CIVIL-LEGAL NATURE OF THE INSTITUTE OF ZAKALAT AND PROBLEMS IN ITS APPLICATION
This article provides an in-depth analysis of the civil-legal nature, functions and problems in the practice of its application of the institute of zakalat, as provided for in the Civil Code of the Republic of Uzbekistan. In particular, the distinction between zakalat and zakan, the relationship between its security and punitive functions, conflicts in the liability mechanism, and various approaches in judicial practice are studied on the basis of scientific polemics. Within the framework of comparative legal analysis, German, Russian and international private law sources are studied, and specific proposals are developed to improve national legislation.
akalat, bonak, obligation, liability, civil law, contract, instrument of provision, damage, neustopika.
KIMYO TA’LIMIDA LOYIHA ISHLARINI TASHKIL ETISH
Ushbu maqolada Respublikamiz oliy ta’lim tizimida raqamli texnologiyalarni qo‘llash, o‘quv loyiha ishlarining turlari keltirilgan. Shuningdek, raqamli texnologiyalardan, nazariy bilimlarni amaliyotga tatbiq etish, ilmiy-tadqiqot faoliyatini rivojlantiradi. Kimyo darslarida PhET bilan loyiha ishlarini tashkil etishning asosiy jihatlari hamda foydalanish avzalliklari yoritilgan. Loyihaviy yondoshuvning yuqori darajadagi fikrlash kompetensiyalarini shakllantirishda muhimligi keltirilgan.
ta’lim, kimyo, raqamli texnologiyalar, talabala, loyiha ishi, PhET.
SAMBO SPORTIDA KOGNITIV MOSLASHUVCHANLIK VA TEZKOR QAROR QABUL QILISH STRATEGIYALARINING PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI
Maqola sambo sportchilarida musobaqa faoliyatining ekstremal sharoitlarida kognitiv moslashuvchanlik va tezkor qaror qabul qilish jarayonlarining o‘ziga xos psixologik mexanizmlarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda kognitiv jarayonlarning sport ustalarida va malakasi pastroq sportchilarda qanday namoyon bo‘lishi eksperimental tarzda qiyosiy tahlil qilingan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, yuqori malakali sambochilarda vaziyatning keskin o‘zgarishiga nisbatan kognitiv moslashuvchanlik (cognitive flexibility) va antitsipatsiya (oldindan ko‘ra bilish) ko‘rsatkichlari yuqori bo‘lib, bu bevosita taktik qarorlarning to‘g‘riligi va tezligini ta'minlaydi. Olingan empirik ma'lumotlar yakkakurashchilarning psixologik tayyorgarligini optimallashtirish uchun muhim ilmiy ahamiyatga ega.
kognitiv moslashuvchanlik, tezkor qaror qabul qilish, eksperimental psixologiya, kognitiv jarayonlar, antitsipatsiya, taktik tafakkur, sambo, axborotni qayta ishlash.
O‘ZBEK JANG SAN’ATI SPORTCHILARIDA MUSOBAQA OLDI STRESS HOLATLARINI YENGISH (KOPING) STRATEGIYALARINING O‘ZIGA XOS PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI
Maqolada o‘zbek jang san’ati bilan shug‘ullanuvchi sportchilarda musobaqa oldi stress holatlari va ularni yengishga qaratilgan koping-strategiyalarning o‘ziga xos psixologik xususiyatlari empirik tarzda o‘rganilgan. Tadqiqot natijalari yakkakurashchilarning kognitiv va emotsional reaksiyalari o‘rtasidagi bog‘liqlikni hamda muammoni hal qilishga qaratilgan adaptiv koping-strategiyalarning sport natijalariga ijobiy ta'sirini ko‘rsatib beradi.
sport psixologiyasi, o‘zbek jang san’ati, stress, koping-strategiya, musobaqa oldi holati, xavotirlanish, o‘z-o‘zini regulyatsiya qilish.
BOSHLANG'ICH SINF O'QUVCHILARINING O'QUV FAOLIYATIGA MOSLASHISH JARAYONIDA KOGNITIV DISSONANS VA KOMMUNIKATIV STRESS DARAJASINI BAHOLASH MEZONLARI
Maqolada kichik maktab yoshidagi bolalarning o'quv faoliyatiga moslashish davrida yuzaga keladigan kognitiv dissonans va kommunikativ stress holatlari tahlil qilingan. Maktabga qadam qo'yish bosqichida bolaning yetakchi faoliyati o'yin turidan o'quv faoliyatiga o'tishi kognitiv va ijtimoiy qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Tadqiqot doirasida ushbu psixologik holatlarni aniqlash va baholashning mezonlari ishlab chiqildi hamda emprik tahlil natijalari keltirildi. Olingan natijalar boshlang'ich sinf o'quvchilarining kognitiv jarayonlarini optimallashtirish va psixologik qo'llab-quvvatlash tizimini takomillashtirishga xizmat qiladi.
moslashish (adaptatsiya), kognitiv dissonans, kommunikativ stress, boshlang'ich sinf o'quvchisi, o'quv faoliyati, sotsializatsiya, kognitiv jarayonlar.
BO’LAJAK PEDAGOKLARNING INKLYUZIV TA’LIM MUHITIDA KASBIY FAOLIYATGA TAYYORLASH TEXNOLOGIYASI
Mazkur maqolada bo‘lajak pedagoglarni inklyuziv ta’lim muhitida samarali kasbiy faoliyat olib borishga tayyorlash texnologiyalari tahlil qilinadi. Unda inklyuziv ta’lim sharoitida ishlash uchun zarur bo‘lgan pedagogik kompetensiyalar, metodik yondashuvlar hamda zamonaviy ta’lim texnologiyalarining o‘rni yoritilgan. Shuningdek, bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy tayyorgarligini oshirishda amaliy mashg‘ulotlar, innovatsion metodlar va refleksiv faoliyatning ahamiyati ko‘rsatib beriladi. Tadqiqot jarayonida inklyuziv ta’lim muhitida pedagoglarning kasbiy tayyorgarligini shakllantirishga qaratilgan samarali texnologiyalar hamda ularni ta’lim jarayoniga joriy etish yo‘llari asoslab berilgan. Maqola natijalari bo‘lajak pedagoglarning inklyuziv ta’lim sharoitida ishlash kompetensiyalarini rivojlantirishga xizmat qiladi.
inklyuziv ta’lim, bo‘lajak pedagog, kasbiy tayyorgarlik, pedagogik kompetensiya, ta’lim texnologiyalari, inklyuziv muhit, innovatsion metodlar, pedagogik faoliyat, maxsus ehtiyojli o‘quvchilar, ta’lim jarayoni.
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINING IJTIMOIY KOMMUNIKATIV KO‘NIKMALARINI SHAKLLANTIRISHNING PSIXOPEDAGOGIK MEXANIZMLARI
Maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ijtimoiy-kommunikativ ko‘nikmalarni shakllantirishning psixopedagogik mexanizmlari tadqiq etilgan. 60 nafar o‘quvchi ishtirokidagi pedagogik eksperiment natijalari shuni ko'rsatdiki, interaktiv va sotsial-psixologik o‘yinlarni maqsadli qo'llash orqali bolalarda hamkorlik, empatiya hamda nizolarni konstruktiv hal etish qobiliyati o‘rtacha 34% ga oshgan. Tadqiqot yakunida o‘qituvchi va amaliyotchi psixologlar uchun ilmiy asoslangan metodik tavsiyalar ishlab chiqilgan.
ijtimoiy-kommunikativ ko‘nikmalar, psixopedagogik mexanizm, boshlang‘ich ta’lim, ijtimoiylashuv, empatiya, sotsiometriya, shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim, interaktiv metodlar.
The rhetoric of teachers’ speech is a key element of effective pedagogical communication. In modern education, the teacher’s role extends beyond simply delivering information; teachers must organize knowledge, inspire motivation, guide intellectual inquiry, and foster a productive communicative environment. All of these tasks rely heavily on the quality of teacher speech. Rhetoric, traditionally understood as the art of persuasive and effective communication, provides the theoretical framework for analyzing how teachers structure explanations, motivate students, and manage classroom discourse. This article examines the rhetorical characteristics of teachers’ speech, the linguistic and stylistic strategies used in educational communication, and the functions of teacher discourse in the classroom. Particular attention is given to rhetorical principles such as clarity, logical organization, persuasion, and expressiveness. The article also explores rhetorical techniques frequently used by teachers, including questioning strategies, analogies, repetition, and storytelling. Furthermore, the development of rhetorical competence in teacher education is discussed as an important factor in improving the quality of instruction. The study demonstrates that rhetorical awareness enables teachers to transform classroom communication into an engaging, interactive, and intellectually stimulating process that supports deeper learning and student participation.
Rhetoric, teacher speech, pedagogical communication, classroom discourse, persuasive language, rhetorical strategies, education, teaching methodology.
INGLIZ VA O‘ZBEK FOLKLORIDA BOLALIK TASAVVURINING TIL VA MADANIYATDAGI IFODASIANNOTATSIYA
Maqolada konsept, konseptosfera va folklor diskursi atamalarining nazariy mazmuni o‘zaro bog‘liq tizim sifatida tahlil qilinadi. Tilshunoslik, lingvokulturologiya hamda folklorshunoslik doirasida shakllangan qarashlar qiyosiy ko‘rib chiqilib, konseptning oddiy mantiqiy tushunchadan farqi, konseptosferaning milliy madaniy xotira bilan aloqasi, folklor diskursining kollektiv nutq faoliyati sifatidagi tabiati yoritiladi. Tahlil davomida terminologik tarix, mazmuniy qatlam, kommunikativ vazifa, aksiologik yuk, janriy regulyativlik singari mezonlar markazga chiqarildi. Folklor matni, folklor bilimi va folklor kommunikatsiyasi bir chiziqda emas, balki yagona semantik maydon ichida harakat qiluvchi hodisalar sifatida talqin qilindi.
konsept, konseptosfera, folklor diskursi, lingvokulturologiya, kollektiv xotira, milliy madaniyat, verbalizatsiya, janr, nutq faoliyati, aksiologiya, folklor tafakkuri, diskursiv model
ZAMONAVIY SAN'AT VA DIZAYNDA CHIZMANING INNOVATSION USULLARI
Ushbu maqolada zamonaviy san’at va dizayn sohalarida chizma asosida qo‘llanilayotgan innovatsion usullar tahli qilinadi. Kompyuter dasturlari, virtual va kuchaytirilgan reallik, robototexnika, yangi materiallar hamda multidisiplinarlik kabi texnologik yondashuvlar chizmachilikning an’anaviy vositalarini tubdan o‘zgartirib, rassom va dizaynerlar uchun cheksiz ijodiy imkoniyatlar ochayotganligi ko‘rsatiladi. Maqolada ushbu usullarning amaliy qo‘llanilishi natijasida yuzaga kelayotgan yangi vizual til, interfaollik va ekologik barqarorlik kabi tendensiyalar haqida so‘z yuritiladi.
chizma, innovatsion texnologiyalar, raqamli san’at, dizayn, virtual reallik, uch o‘lchovli model, multidisiplinarlik, vizual til.