Uzbek Scholar Journal provides the opportunity to the authors to publish their original research articles in Multidisciplinary field. Uzbek Scholar Journal is an open access peer reviewed monthly journal. The journal is refereed and follows the ethics and practices of ethical open access publishing. All the manuscripts received for publication passes through extensive double blind peer review process. The journal covers the multidisciplinary areas of Engineering, Technology, Management, Sciences and Humanities. Authors can submit their original manuscripts for peer review. Frequency of Publication: Monthly Acceptance Notification: 30 Days Languages Accepted: Karakalpak, Uzbek, Russian and English ISSN: 2181-0869 Journal DOI: https://doi.org/10.31251 IFSIJ JIF 2024: 7.125 SJIF 2024: 6.59
DIVERSITY, EQUITY, AND INCLUSION INITIATIVES: EVALUATING THE BUSINESS IMPACT OF DEI PROGRAMS ON INNOVATION AND ORGANIZATIONAL PERFORMANCE
This paper examines the influence of Diversity, Equity, and Inclusion (DEI) strategies on corporate performance in contemporary organizations. It argues that DEI should be understood not only as an ethical or regulatory requirement but also as a strategic driver of innovation, productivity, and financial sustainability. By analyzing global and regional experiences, the study highlights the importance of cognitive diversity in enhancing decision-making quality, the economic value of improved employee retention, and the methodologies used to quantify the return on investment (ROI) of DEI initiatives. The article also provides practical insights for strengthening inclusive corporate cultures within emerging markets, with a particular focus on Uzbekistan’s evolving economic environment.
Diversity, inclusion, corporate governance, cognitive diversity, innovation, ROI, human capital management, gender equality, strategic leadership, Uzbekistan economy.
Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
ADAPTIVE FORECASTING APPROACHES FOR STOCK PERFORMANCE PREDICTION UNDER FINANCIAL UNCERTAINTY: EVIDENCE FROM TECHNOLOGY-ORIENTED FINANCIAL MARKETS
This article examines how adaptive forecasting approaches can improve stock performance prediction when financial markets are exposed to high uncertainty, structural breaks, volatility clustering, and rapid information diffusion. The study focuses on technology-oriented financial markets because technology equities are especially sensitive to expectations about growth, interest rates, innovation cycles, investor sentiment, and risk appetite. Using the IMRAD structure, the paper develops a methodological framework that combines traditional time-series models, volatility models, machine learning algorithms, and adaptive ensemble forecasting. The main argument is that no single forecasting model remains superior across all market regimes; instead, predictive performance depends on the interaction between model flexibility, feature selection, uncertainty measurement, and continuous re-estimation. The evidence reviewed from empirical asset pricing, LSTM-based market prediction, volatility forecasting, and sentiment-enhanced models suggests that adaptive systems can outperform static linear approaches, particularly when nonlinear predictor interactions and changing market conditions are present. However, the article also emphasizes that forecasting gains are fragile and must be tested out-of-sample, adjusted for transaction costs, and evaluated with statistical tests of predictive accuracy. The findings support an integrated approach in which ARIMA-type models provide transparent benchmarks, GARCH-type models capture conditional volatility, machine learning models identify nonlinear patterns, and ensemble weighting adapts to uncertainty regimes. The paper concludes that adaptive forecasting is most useful not as a promise of perfect prediction, but as a disciplined decision-support mechanism for investors, analysts, and risk managers operating in technology-oriented financial markets.
raditional time-series models, volatility models, machine learning algorithms, and adaptive ensemble forecasting.
ПРАВОВОЙ СТАТУС ИМИДЖЕВЫХ ПРАВ ПРОФЕССИОНАЛЬНЫХ ФУТБОЛИСТОВ И ГРАЖДАНСКО-ПРАВОВЫЕ СРЕДСТВА ИХ КОММЕРЦИАЛИЗАЦИИ
В настоящем тезисе на основе анализа гражданско-правовой природы имиджевых прав (image rights) профессиональных футболистов, механизмов их коммерциализации и международного опыта разработаны научно обоснованные предложения и выводы по совершенствованию правового регулирования в данной сфере в Республике Узбекистан. В статье проведен сравнительный анализ основных моделей регулирования имиджевых прав футболистов в западных странах (Англия, Испания, Германия), а также рассмотрены современные инструменты коммерциализации, основанные на лицензионных договорах, спин-офф компаниях, франчайзинге и NFT-технологиях. В условиях правовых реформ, реализованных в Узбекистане в 2020–2026 годах, выдвинуты предложения de lege ferenda, направленные на формирование института имиджевых прав.
имиджевые права, личные права футболиста, коммерческая лицензия, интеллектуальная собственность, спин-off компания, NFT, спортивное право Узбекистана, зарубежный опыт, гражданско-правовые средства, de lege ferenda.
СУД ҲУЖЖАТЛАРИНИ ҚАЙТА КЎРИШ ИНСТИТУТИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШНИНГ АЙРИМ МАСАЛАЛАРИ
Ушбу мақолада Ўзбекистон Республикасида суд ҳужжатларини қайта кўриш институтининг 2017-2024 йилларда ўтказилган ислоҳотлар жараёнидаги трансформацияси, апелляция, кассация ва тафтиш тартибидаги долзарб процессуал муаммолар чуқур таҳлил қилинади. Хусусан, 2021 йил 1 январдан кучга кирган «бир суд – бир инстанция» тамойили, назорат тартибини бекор қилиш, кассация юкламасининг кескин ортиши каби статистик маълумотлар асосида таҳлил олиб борилади. Германия, Франция ва Россия тажрибаси билан қиёсий ҳуқуқий таҳлил амалга оширилиб, институтни такомиллаштиришга оид мустақил илмий таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилади.
суд ҳужжатини қайта кўриш, апелляция, кассация, тафтиш суд инстанциялари, процессуал ислоҳот, суд мустақиллиги, Ўзбекистон Республикаси.
СРАВНИТЕЛЬНО-ПРАВОВОЙ АНАЛИЗ АКТОВ ПРЕЗИДЕНТОВ УЗБЕКИСТАНА И США
В данной научной статье проводится сравнительно-правовой анализ актов Президента Республики Узбекистан и Президента Соединенных Штатов Америки. В исследовании освещаются правовая природа актов Президента, порядок их принятия, юридическая сила и роль в государственном управлении. Также сопоставляются конституционные основы полномочий Президента в Узбекистане и США, система актов и их значение как источников права в правовой системе, выявляются сходства и различия. В заключении статьи представлены соответствующие предложения и выводы по совершенствованию актов Президента.
акты Президента Республики Узбекистан, акты Президента США, указ, постановление, распоряжение, административное распоряжение (administrative order), прокламации (proclamations), исполнительные указы (executive orders) и др.
КОНСТИТУЦИОННО – ПРАВОВОЕ РЕГУЛИРОВАНИЕ ЛИЧНОЙ И СЕМЕЙНОЙ ТАЙНЫ В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН
Работа исследует иерархию нормативных актов — от положений обновленной Конституции до норм Гражданского, Семейного, Уголовного кодексов и специализированного Закона «О персональных данных». В отчете детально рассматриваются философские и правовые аспекты права на неприкосновенность частной жизни, эволюция «Хабеас корпус» в национальном контексте, а также новеллы процессуального законодательства, направленные на защиту конфиденциальности судебных разбирательств. Особый акцент сделан на вызовах цифровизации, требованиях к локализации данных и международно-правовых обязательствах Узбекистана. Анализ выявляет глубокую интеграцию международных стандартов в национальную систему и подчеркивает переход к антропоцентрической модели правового регулирования, где защита частной сферы является необходимым условием свободного развития личности.
личная тайна, семейная тайна, неприкосновенность частной жизни, персональные данные, защита чести и достоинства, конституционные гарантии, право на конфиденциальность, цифровая приватность.
IQLIM MIGRANTLARI VA QOCHQINLAR: HUQUQIY CHEGARALAR VA FARQLAR
Ushbu maqola xalqaro huquqda iqlim migrantlari va qochqinlar o‘rtasidagi huquqiy chegaralar va farqlarni tahlil qiladi. 1951-yilgi Qochoqlar maqomi to‘g‘risidagi Jeneva Konvensiyasining cheklangan qo‘llanish doirasi, iqlim tufayli ko‘chish hodisasining o‘ziga xos xususiyatlari va iqlim migrantlarini huquqiy jihatdan himoya qilish bo‘yicha mavjud bo‘shliqlar ko‘rib chiqiladi. “Teitiota v. New Zealand (2020)” ishi tahlili asosida non-refoulement printsipining iqlim kontekstida kengaytirilishi masalasi o‘rganiladi. Xulosa sifatida iqlim migrantlari uchun alohida xalqaro huquqiy maqom zarurligini asoslovchi tavsiyalar taklif etiladi.
iqlim migrantlari, qochqinlar, 1951-yilgi Qochoqlar maqomi to‘g‘risidagi Jeneva Konvensiyasi, non-refoulement, xalqaro huquq, iqlim o‘zgarishi, Teitiota ishi.
SPIRITUAL ALIENATION AND THE TRANSFORMATION OF HUMAN IDENTITY IN THE INFORMATION SOCIETY
This article examines the phenomenon of spiritual alienation and its influence on the transformation of human identity in the information society. The rapid development of digital technologies, global communication networks, and virtual environments has significantly altered traditional forms of social interaction, cultural values, and personal self-perception. The study analyzes the philosophical, social, and cultural dimensions of spiritual alienation, focusing on the challenges posed by digitalization, information overload, consumer culture, and virtual communication. Particular attention is given to the changing nature of individual identity in the context of the information society and the role of education, culture, and moral values in overcoming alienation.
Spiritual alienation, human identity, information society, digitalization, virtual communication, globalization, moral values, cultural identity, social transformation, digital culture.
РАҚАМЛИ ИҚТИСОДИЁТ ШАРОИТИДА ТЕМИР ЙЎЛ ТРАНСПОРТИДА ЁҚИЛҒИ САРФИНИ АВТОМАТЛАШТИРИЛГАН ҲИСОБГА ОЛИШ ТИЗИМЛАРИНИ ЖОРИЙ ЭТИШ САМАРАДОРЛИГИ
Ушбу мақолада рақамли иқтисодиёт шароитида темир йўл транспортида ёқилғи сарфини автоматлаштирилган ҳисобга олиш тизимларини жорий этишнинг назарий, методологик ва амалий жиҳатлари чуқур таҳлил қилинган. Ёқилғи ресурсларидан самарали фойдаланиш, реал вақт режимида мониторинг қилиш, маълумотларни интеграциялаштириш ва аналитик қайта ишлаш масалалари ўрганилган. Шунингдек, IoT, Big Data ва машинали ўқитиш технологиялари асосида тизим самарадорлиги баҳоланган.
LEGAL BASIS OF PROSECUTOR'S SUPERVISION OVER THE COMPLIANCE WITH LEGISLATION IN THE FIELD OF CREDITATION
Мазкур мақолада кредитлаш соҳасида қонунчиликка риоя этилиши устидан прокурор назорати фаолиятининг ҳуқуқий, институционал ва амалий асослари комплекс таҳлил қилинади. Кредит муносабатлари молия-банк тизими барқарорлиги, тадбиркорлик муҳитини қўллаб-қувватлаш, аҳоли ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва давлатнинг иқтисодий хавфсизлигини таъминлашда муҳим ҳуқуқий-иқтисодий институт сифатида баҳоланади.
кредитлаш соҳаси, прокурор назорати, қонунчиликка риоя этилиши, банк фаолияти, истеъмол кредити, муаммоли кредитлар, банк сири, коррупциявий хавфлар, Марказий банк, рақамли мониторинг, сунъий интеллект, рискка асосланган назорат, молиявий интизом, иқтисодий хавфсизлик.
MECHANISMS FOR PROTECTING CORPORATE RIGHTS BASED ON DIGITAL ASSETS: THE EXPERIENCE OF THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN
В настоящей статье на основе национальной и международной правовой доктрины исследуются механизмы защиты корпоративных прав в контексте оборота цифровых активов в Республике Узбекистан.
цифровые активы, корпоративные права, криптоактив, блокчейн, токенизация, акционерные общества, защита прав акционеров, НАПП, регуляторная песочница, виртуальная собственность.
ЖИНОЯТ ПРОЦЕССИДА ВИДЕОКОНФЕРЕНЦ-АЛОҚА ВА СУНЪИЙ ИНТЕЛЛЕКТ: НАЗАРИЙ-ҲУҚУҚИЙ ТАҲЛИЛ ВА РИВОЖЛАНИШ ТАРИХИ
Ушбу мақолада жиноий процессуал фаолиятда видеоконференц-алоқа ва сунъий интеллект технологияларининг назарий асослари, ривожланиш тарихи ва ҳуқуқий табиати қиёсий таҳлил усули орқали ёритилган. Мақолада видеоконференц-алоқанинг жиноят судловига биринчи бор кириб келишидан тортиб, замонавий "Smart Investigation" концепциясигача бўлган эволюцион жараён жаҳон ва Ўзбекистон тажрибаси мисолида кўриб чиқилган. Шунингдек, ушбу технологияларни жиноий процессга татбиқ этишнинг конституциявий чегаралари, процессуал кафолатлар тизими ва Ўзбекистон Республикаси қонунчилигини такомиллаштириш истиқболлари таҳлил этилган.
видеоконференц-алоқа, сунъий интеллект, жиноий процесс, масофавий тергов, Smart Investigation, рақамлаштириш, процессуал ҳуқуқ, блокчейн, биометрик идентификация.
ПРЕКРАЩЕНИЕ ТРУДОВОГО ДОГОВОРА В СВЯЗИ С ИЗМЕНЕНИЕМ ЧИСЛЕННОСТИ ИЛИ ШТАТА РАБОТНИКОВ
В статье исследуются системные дефекты института прекращения трудового договора по основанию изменения численности или штата работников в трудовом законодательстве Республики Узбекистан.
TEMIR YO‘L TRANSPORTIDA JAMOAT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHNING MA’MURIY-HUQUQIY TARTIBGA SOLINISHINING SUBYEKTLARI
Maqola temir yo‘l transportida jamoat xavfsizligini ta’minlashning ma’muriy-huquqiy tartibga solinishining subyektlari va ularning vazifalari, vakolatlari hamda funksiyalari tahliliga bag‘ishlangan. Maqolada davlat organlari, vazirliklar, qonunni muhofaza qilish idoralari va maxsus tashkilotlar hamda ularning hamkorlik mexanizmlari ko‘rib chiqilgan. Tahlil asosida temir yo‘l transportida jamoat xavfsizligini ta’minlashda institutsional jihatdan samarali tizimni shakllantirishning muhim ahamiyati ta’kidlangan.
temir yo‘l transporti, jamoat xavfsizligi, ma’muriy-huquqiy tartib, davlat organlari, vazifalar va vakolatlar, institutsional subyektlar, huquqiy tartibga solish, hamkorlik.
TEMIR YO‘L TRANSPORTIDA JAMOAT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHNI HUQUQIY TARTIBGA SOLISHNING XORIJIY TAJRIBASI
Ushbu maqolada temir yo‘l transportida jamoat xavfsizligini ta’minlashni huquqiy tartibga solishning xorijiy tajribasi tizimli va qiyosiy-huquqiy tahlil asosida o‘rganiladi. Xalqaro tashkilotlar va rivojlangan davlatlarning normativ-huquqiy hujjatlari, institutsional mexanizmlari hamda ma’muriy-amaliy chora-tadbirlari misolida transport xavfsizligini ta’minlashning zamonaviy yondashuvlari yoritiladi. Maqolada raqamli texnologiyalar va intellektual boshqaruv tizimlarining jamoat xavfsizligini mustahkamlashdagi o‘rni ochib beriladi hamda milliy qonunchilikni xalqaro normalar bilan uyg‘unlashtirish zarurati ilmiy jihatdan asoslanadi. Tadqiqot natijalari temir yo‘l transportida xavfsizlikni ta’minlash mexanizmlarini takomillashtirishga doir nazariy xulosalar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
temir yo‘l transporti, jamoat xavfsizligi, huquqiy tartibga solish, xorijiy tajriba, xalqaro normalar, ma’muriy-huquqiy mexanizm, raqamli texnologiyalar.
AHOLI SOG‘LIG‘IGA XAVF TUG‘DIRUVCHI VOSITALAR VA MODDALARNI ISTE’MOL QILISHGA JALB QILISH: JINOYIY TAJOVUZ OBYEKTI VA PREDMETI
Mazkur ilmiy maqolada aholi sog‘lig‘iga jiddiy xavf tug‘diruvchi vositalar va moddalarni (asosan giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni) iste’mol qilishga jalb etish) jinoyatining huquqiy tahlili olib borilgan. Xususan, ushbu jinoyat tarkibining jinoyat obyekti va jinoyat predmeti atroflicha o‘rganilib, ularning nazariy mohiyati hamda amaliy ahamiyati yoritilgan. Maqolada rivojlangan davlatlar – Germaniya, Qozog‘iston, Rossiya, AQSh, Fransiya, Yaponiya, Janubiy Koreya, Avstraliya va Xitoy qonunchiligida giyohvand moddalarni iste’molga undashga doir normalar qiyosiy tahlil qilinadi. Turli mamlakatlar tajribasi asosida O‘zbekiston jinoyat qonunchiligiga tatbiq etish mumkin bo‘lgan takliflar keltirib o‘tiladi. Tadqiqot davomida muallif aniq huquqiy faktlar va statistik ma’lumotlarga tayanib, jinoyatning tarqalish ko‘lamini hamda uning oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlarni ko‘rsatilgan.
giyohvandlik vositalari; psixotrop moddalar; jinoyat obyekti; jinoyat predmeti; sog‘liqni saqlash; jamoat axloqi; jinoyat qonunchiligi; voyaga yetmaganlar; xalqaro tajriba; giyohvandlikka undash.
DASTLABKI TERGOV VA SURISHTIRUVDA MUDDATLARNI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI: O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI JINOYAT PROTSESSUAL QONUNCHILIGI VA XALQARO TAJRIBA TAHLILI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat protsessual kodeksi (JPK) doirasida dastlabki tergov va surishtiruvda belgilangan muddatlarning nazariy–huquqiy tahlili amalga oshirilgan. Xorijiy davlatlar Rossiya Federatsiyasi, Germaniya, Fransiya, Qozog‘iston va AQSh – jinoyat protsessual qonunchiligidagi tergov muddatlari bilan qiyosiy tahlil o‘tkazilgan. Muddatlarning belgilanishi, uzaytirilishi va ularga rioya etilishi bo‘yicha muammolar aniqlangan hamda qonunchilikni takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari jinoyat sudlov faoliyatida shaxs huquqlarini himoya qilish va adolatli muhokama tamoyilini ta'minlashga xizmat qiladi.
dastlabki tergo‘v, surishtiruvchi, tergov muddatlari, jinoyat protsessual kodeksi, qamoqda saqlash muddati, prokuratura nazorati, xalqaro tajriba, muddatlarni uzaytirish, huquqiy takomillashtirish.
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNI SURAT BILAN ISHLASHGA O‘RGATISHNING NAZARIY ASOSLARI
Maktabgacha ta’lim tizimi jamiyat taraqqiyotining eng muhim bosqichlaridan biri hisoblanadi. Chunki aynan ushbu davrda bolaning shaxs sifatida shakllanishi, uning bilish faoliyati, nutqi, tafakkuri, tasavvuri va estetik didi rivojlanadi. Maktabgacha yosh davri inson hayotidagi eng sezgir va intensiv rivojlanish davri bo‘lib, bu davrda berilgan ta’lim va tarbiya bolaning keyingi hayotiga, o‘quv faoliyatiga va ijtimoiy moslashuviga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli maktabgacha ta’lim tizimida qo‘llaniladigan metodlar va vositalar ilmiy asoslangan, samarali va bolalarning yosh xususiyatlariga mos bo‘lishi zarur.
BO‘LAJAK TARBIYACHILARNI KASBIY TAYYORLASHNING NAZARIY ASOSLARI
Bugungi globallashuv jarayonida ta’lim tizimini tubdan modernizatsiya qilish, uni xalqaro talablar darajasiga olib chiqish va raqobatbardosh kadrlar tayyorlash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida qaralmoqda. Ayniqsa, maktabgacha ta’lim tizimi inson kapitalini shakllantirishning boshlang‘ich bosqichi sifatida muhim ahamiyat kasb etadi. Chunki aynan shu davrda bolaning shaxsiyati, dunyoqarashi, ijtimoiy va kommunikativ ko‘nikmalari shakllanadi. Shu sababli maktabgacha ta’lim tashkilotlarida faoliyat yurituvchi tarbiyachilarning kasbiy tayyorgarligi yuqori darajada bo‘lishi talab etiladi.
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA DIQQATNI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI
Diqqat inson psixikasining muhim tarkibiy qismlaridan biri bo‘lib, u bilish jarayonlarining samarali kechishini ta’minlaydi. Psixologik nuqtai nazardan diqqat — bu shaxsning ongini muayyan ob’ektga yo‘naltirish va unda jamlash jarayonidir. Ya’ni inson bir vaqtning o‘zida juda ko‘p ta’sirlarni qabul qilishi mumkin, biroq diqqat aynan muhim bo‘lgan axborotni ajratib olish, unga e’tibor qaratish va uni chuqurroq idrok etishga xizmat qiladi.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA BANK KARTALARI FIRIBGARLIGINING ZAMONAVIY HOLATI VA ANTIFROD TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasida bank kartalari bilan bog‘liq firibgarlikning zamonaviy holati rasmiy statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilingan. Firibgarlikning asosiy turlari va ularning O‘zbekistondagi tarqalishi o‘rganilib, ijtimoiy muhandislikning ustuvor xususiyati empirik jihatdan asoslangan. Muallif tomonidan bank kartasi firibgarligi xavfini baholashning ko‘p qatlamli (gibrid) modeli va antifrod tizimini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
bank kartasi firibgarligi, antifrod tizimi, phishing, ijtimoiy muhandislik, SIM-swap, mashinali o‘rganish, xulq-atvor tahlili, gibrid model.
MOLIYAVIY KIBERJINOYATLAR TUSHUNCHASI VA ULARGA QARSHI KURASHNING XALQARO-HUQUQIY HAMDA MILLIY QONUNCHILIK ASOSLARI
Mazkur maqolada moliyaviy kiberjinoyat tushunchasining huquqiy mohiyati, uning konstitutiv belgilari va tasnifi tahlil qilingan. Moliyaviy kiberjinoyatlarga qarshi kurashning xalqaro-huquqiy asoslari, jumladan Budapesht konvensiyasi va 2024-yilgi BMT Kiberjinoyatchilikka qarshi konvensiyasi, hamda O‘zbekiston Respublikasining qonunchilik bazasi o‘rganilgan. Muallif tomonidan amaldagi qonunchilikdagi huquqiy bo‘shliqlar aniqlanib, ularni bartaraf etishga qaratilgan takliflar ilgari surilgan.
moliyaviy kiberjinoyat, bank kartasi firibgarligi, kiberxavfsizlik, Budapesht konvensiyasi, BMT konvensiyasi, jinoyat-huquqiy kvalifikatsiya, huquqiy bo‘shliq.
IJRO HOKIMIYATI TIZIMIDA VAZIRLIKLARNING O'RNI VA KONSTITUTSIYAVIY VAKOLATLARI
Mazkur maqolada O'zbekiston Respublikasi ijro etuvchi hokimiyati tizimida vazirliklarning konstitutsiyaviy o'rni hamda ularning huquqiy maqomi tarkibida vakolatlar yig'indisining nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilingan. Yangi tahrirdagi Konstitutsiya (2023-yil) normalari va PF-269-son (2022) ma'muriy islohotlari kontekstida vazirliklar tushunchasi, ularning Vazirlar Mahkamasi tarkibidagi o'rni, konstitutsiyaviy va qonuniy vakolatlari, javobgarligi hamda huquqiy tartibga solishni takomillashtirish istiqbollari qiyosiy-huquqiy va tarixiy-huquqiy usullar yordamida o'rganilgan. Xorijiy davlatlar (Germaniya, Frantsiya, Buyuk Britaniya) tajribasi qiyosiy tahlil qilinib, milliy huquqiy tizim uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijasi sifatida "Vazirliklar to'g'risida"gi maxsus qonunni qabul qilish, vakolatlarning takrorlanishini bartaraf etish va KPI tizimini joriy etish bo'yicha asoslangan takliflar ilgari surilgan.
vazirlik, ijro etuvchi hokimiyat, konstitutsiyaviy vakolat, Vazirlar Mahkamasi, davlat boshqaruvi, ma'muriy islohot, hokimiyatlar bo'linishi, davlat siyosati.
O‘ZBEKISTONDA INTELLEKTUAL MULK: ISLOHOTLAR SARI
Ushbu maqolada O‘zbekistonda so‘nggi yillarda intellektual mulk sohasida amalga oshirilgan tizimli islohotlar tahlil etiladi. Raqamlashtirish, huquqiy himoyani kuchaytirish va xalqaro hamkorlik yo'nalishlarida erishilgan yutuqlar miqdoriy ko'rsatkichlar asosida yoritiladi. Maqolada soha rivojlanishining asosiy tendensiyalari va kelajakdagi imkoniyatlar ham ko'rib chiqiladi.
intellektual mulk, patent, tovar belgisi, raqamlashtirish, kontrafakt mahsulot, huquqiy himoya, innovatsiya.
EKSTRADITSIYA ORQALI TRANSMILLIY JINOYATCHILIKKA QARSHI KURASHNING SAMARADORLIGI
Ushbu maqolada ekstraditsiya instituti transmilliy jinoyatchilikka qarshi kurashda tutgan o‘rni va uning samaradorligi tahlil qilinadi. Maqolada ekstraditsiya mexanizmining huquqiy asoslari, xalqaro shartnomalar tizimi, amaliyotdagi muammolar va ularning yechim yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, ekstraditsiya orqali transmilliy jinoyatchilikning oldini olishda xalqaro hamkorlikning ahamiyati baholanadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, ikki va ko‘p tomonlama shartnomalar asosida amalga oshirilayotgan ekstraditsiya jarayonlari transmilliy jinoyatchilikka qarshi kurashda muhim vosita bo‘lib xizmat qilmoqda, ammo mavjud huquqiy to‘siqlar uning samaradorligini cheklab qo‘ymoqda.
ekstraditsiya, transmilliy jinoyatchilik, xalqaro huquq, jinoiy hamkorlik, huquqiy yordam shartnomalari, jinoiy ta’qib, suveren immuniteti.
NORMATIV-HUQUQIY HUJJATLAR USTIDAN SUDGA MUROJAAT QILISHNING PROTSESSUAL MUAMMOLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi ma’muriy sud tizimida normativ-huquqiy hujjatlar ustidan sud nazoratiga oid tizimiy huquqiy bO‘shliqlar batafsil tahlil qilinadi. Ma’muriy sud ishlarini yuritish to‘g‘risidagi kodeksning (MSIYuK) 27-moddasi hamda 178–183-moddalari mohiyati va amaliy tatbiqi qiyosiy-huquqiy usulda o‘rganiladi. Individual akt va normativ akt o‘rtasidagi chegara noaniqligidan kelib chiqadigan muammolar aniqlanadi. Germaniya va Rossiya Federatsiyasi tajribalari aniq normativ asoslar ko‘rsatilgan holda qiyosiy tahlil qilinadi. Amaliy muammolar real huquqiy vaziyatlar orqali namoyish etiladi. Xulosada mavjud qonunchilikni takomillashtirish bo‘yicha aniq takliflar ishlab chiqildi.
ma’muriy sud, normativ-huquqiy hujjat, idoraviy akt, individual akt, normativ nazorat, sudning taalluqliligi, fuqaro huquqlari, Konstitutsiyaviy kafolat.
INSON HUQUQLARINI HIMOYA QILISHNING ZAMONAVIY MEXANIZMLARI (O‘ZBEKISTON VA YEVROPA TAJRIBASI)
Ushbu maqolada inson huquqlarini ta’minlashda zamonaviy yondashuvlar, ularning huquqiy asoslari, amaliyotda qo‘llanilishi, mavjud muammolar hamda ularni bartaraf etish yo‘llari Yevropa Ittifoqi va O‘zbekiston Respublikasi tajribasi misolida huquqiy tahlil asosida o‘rganiladi. Xalqaro standartlar asosida shakllangan qadriyatlar, institutsional mexanizmlar, raqamli texnologiyalarning inson huquqlarini ta’minlashdagi o‘rni va bu boradagi islohotlar qiyosiy tahlil qilinib, fikr va mulohazalar bayon etiladi.
inson huquqlari, ombdusman, Yevropa Ittifoqi, O‘zbekiston, sud, raqamli huquq, sun’iy intellekt, migratsiya.
ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА ДЛЯ ВЫЯВЛЕНИЯ ЮРИДИЧЕСКИХ ПРОБЕЛОВ В ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВЕ
в условиях усложнения нормативно-правовых документов традиционные методы юридического анализа демонстрируют свою ограниченность в своевременном выявлении и систематизации пробелов в праве. Данная статья посвящено исследованию потенциала технологий искусственного интеллекта для преобразование данного направления юридической техники. Результаты исследования выявляют значительные проблемы внедрения искусственного интеллекта в сферу юриспруденции на примере Республики Узбекистан, включая финансовые проблемы, отсутствие специализированных нормативно-правовых актов, и недостаточную эффективность правоприменения. Исследование демонстрирует, что внедрения искусственного интеллекта в правоприменительную практику имеет с экономической, юридической, социальной точки зрения большой потенциал к развитию.
искусственный интеллект в праве, юридические пробелы, обработка естественного языка (NLP), машинное обучение, сетевой анализ правовых актов, правовая информатика, цифровая юриспруденция.
RAQOBATNI RIVOJLANTIRISHDA DAVLAT ARALASHUVINING HUQUQIY VA IQTISODIY CHEGARALARI: O‘ZBEKISTON TAJRIBASI VA STRATEGIK ISLOHOTLAR
Ushbu maqolada bozor iqtisodiyoti sharoitida raqobat muhitini shakllantirishda davlatning roli va uning aralashuv chegaralari O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligi misolida ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda mamlakatimizda antimonopoliya huquqining shakllanish bosqichlari, ma’muriy resurslardan foydalanish, davlat ishtirokidagi korxonalarning bozorga salbiy ta’siri kabi tizimli muammolarning kelib chiqish sabablari batafsil yoritilgan. Shuningdek, xalqaro "Sariq sahifalar" (Yellow Pages Rule) va "Raqobat neytralligi" prinsiplarini milliy qonunchilikka implementatsiya qilish hamda sohaga doir yangi normativ-huquqiy hujjatlarni joriy etish masalalari huquqiy jihatdan asoslab berilgan.
raqobat huquqi, davlat aralashuvi, Sariq sahifalar tamoyili, tabiiy monopoliya, raqobat neytralligi, ex-ante nazorat, ma’muriy to‘siqlar, O‘zbekiston qonunchiligi.
РАЗВИТИЕ МОЛОДЕЖНОГО КАДРОВОГО ПОТЕНЦИАЛА В УСЛОВИЯХ РАЗВИТИЯ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА В СФЕРЕ ЮРИСПРУДЕНЦИИ
На фоне масштабных реформ и стремительной цифровизации госсектора юридическое сообщество Узбекистана столкнулось с вызовом, который еще пару лет назад казался сюжетом научной фантастики. Искусственный интеллект (ИИ) из абстрактной технологии превратился в повседневный инструмент правоприменения. Национальные платформы и умные ассистенты интегрально меняют правила игры.